LOG OUT

FUEL SYSTEMS

Bu haftaki konumuz yak─▒t sistemi. FUEL SYSTEMS özetini bizler için yapman─▒z─▒ bekliyoruz.

Hepimizin malumu, yak─▒t, en önemli konulardan biridir ve sanal ortamda uygulamas─▒ gerçe─če oldukça yak─▒n bir konu olmas─▒ itibar─▒ ile sizleri de yak─▒ndan ilgilendirecektir ve tatbik etme olana─č─▒n─▒da bulacaks─▒n─▒z.  

Bizim için önemli de─čerler nelerdir ? kapasiteler ne kadard─▒r ? nas─▒l yükleme yapmal─▒y─▒z ? ikazlar nelerdir ve ne zaman gelir ? ne kadar yak─▒t almam─▒z gerekir ?

Bakal─▒m BONUS puan kime gidecek.

CEVAPLANDI

De─čerli Arkada┼člar,

Bu hafta BONUS Görkem Aç─▒kgöz arkada┼č─▒m─▒za gidiyor. Kendisini tebrik ediyorum.

Görkem yan─▒tlar─▒ gayet güzel vermi┼č, yazd─▒klar─▒n─▒ ben tekrar etmeyece─čim. Eklemek istediklerim pratik aç─▒dan kokpitten sisteme bakt─▒─č─▒n─▒zda uçu┼č safhalar─▒na göre yak─▒t sistemi ile ilgili dikkat etti─čimiz hususlar.

Taktir edece─činiz gibi yak─▒t kontrolümüzde olan ve uçu┼čumuzu direkt etkileyecek unsurlardan biridir. En az─▒ndan uçu┼čumuzu tamamlayabilecek, ve indi─čimizde kurallara uygun miktarda yedek yak─▒t kalacak miktarda yak─▒t almam─▒z gerekir. Hava ┼čartlar─▒ yak─▒t karar─▒m─▒z─▒ yak─▒ndan etkiler. Örne─čin bazen Sabiha Gökçen den Trabzona uçarken, Trabzon hava ┼čartlar─▒ kritik oldu─čunda, inmeden ─░stanbul’a geri dönecek kadar yak─▒t ald─▒─č─▒m─▒z olas─▒d─▒r. Dolay─▒s─▒ ile uçu┼čumuz için ne kadar yak─▒t alaca─č─▒m─▒z son derece önemlidir.

Ne kadar yak─▒t alaca─č─▒m─▒z önce uçu┼č planlamas─▒ taraf─▒ndan gidece─čimiz yol, hava ┼čartlar─▒, rüzgarlar, yedek meydan vs.. dikkate al─▒narak bizim için planlan─▒r. Uçak ba┼č─▒na gitmeden uçu┼č plan─▒ al─▒r ve yak─▒t miktar─▒n─▒, hava ┼čartlar─▒n─▒, seçilmi┼č yedek meydan─▒ inceleyerek Kaptan gerekli görürse ek yak─▒t talep eder ve yüklenecek toplam yak─▒t miktar─▒n─▒ belirler ve operasyona bildirir. Madem Trabzon seferinden bahsettik, örnek olarak bu seferin yak─▒t planlamas─▒n─▒ görelim.

Yak─▒t

Resim1: PGT132 nolu sefer, Sabiha Gökçen - Trabzon, uçu┼č plan─▒n─▒n yak─▒t bölümü.

 

Sol sütun al─▒nacak yak─▒t─▒ KG olarak gösteriyor, sa─č taraf ise bu yak─▒tla uçulacak süreyi gösteriyor. Örne─čin ilk sat─▒r TRIP FUEL de─čerini gösteriyor. Yak─▒t miktar─▒ 3,177 kg, süre 01 saat 18 dakika. Pegasus SOP sine göre bu yak─▒t kalk─▒┼č rulesi ba┼člang─▒c─▒ndan ini┼č tamamlan─▒ncaya kadar olan uçu┼ču kapsar. Di─čer bölümleri tek tek aç─▒klam─▒yorum, Görkem bunlar─▒ zaten aç─▒klam─▒┼čt─▒. Burada eklemek istediklerimden söz edece─čim. Herhangi bir nedenle Kaptan ek yak─▒t almaya karar verirse EXTRA bölümüne yaz─▒yoruz ve TOTAL rakam─▒n─▒ hesapl─▒yoruz. EXTRA n─▒n hemen yan─▒nda alabilece─čimiz en fazla ekstra yak─▒t miktar─▒ yaz─▒l─▒d─▒r. Miktar─▒n yan─▒nda da L (Landing) harfi ile bu miktar─▒n maximum ini┼č a─č─▒rl─▒─č─▒m─▒zla ilgili bir k─▒s─▒t oldu─čunu belirtir. BLOCK yak─▒t─▒n yan─▒ndaki MTCAP akronimi ise Maximum Tank Capacity miktar─▒n─▒ hat─▒rlat─▒r. Bu aç─▒klamalar─▒ OPERATIONAL FIGHT PLAN yaz─▒m─▒zda bulabilirsiniz.

Resim 1 de dikkatinizi çekmek istedi─čim bir husus daha var, Alternate yak─▒t sat─▒r─▒n─▒n devam─▒nda MIN DIV 2682 yaz─▒l─▒. Bu da ┼ču demek oluyor: Trabzona ini┼či garanti edemiyorsak, bu kadar yak─▒t kald─▒─č─▒nda Samsun’a hemen rotay─▒ çevirmemiz gerekiyor, ve sivil havac─▒l─▒k kurallar─▒na göre, indi─čimizde FINAL RESERVE miktar─▒ kadar yak─▒t─▒n tanklar─▒m─▒zda olmas─▒ gerekiyor.

Kaptan uçu┼č öncesi var─▒┼č meydan─▒n─▒n hava ┼čartlar─▒na bakar, ve ini┼č meydan─▒n─▒n ┼čartlar─▒na yak─▒n bulursa ve görü┼č dü┼čükse, ikinci yedek meydan─▒ tercih edebilir, bu durumda plan ilk yedek meydan dikkate al─▒narak yap─▒ld─▒─č─▒ için, ek yak─▒t ister. Ne kadar ek yak─▒t isteyece─či, yine planda belirtilmi┼čtir.

 

Yak─▒t

Resim 2: Yedek meydanlar ve ek yak─▒t gereksinimleri.

 

Resim 2 de yedek meydan olarak LTAC Esenbo─ča tercih edildi─činde ek olarak art─▒ 836 kg yak─▒t gerekir (P0836).

Ayr─▒ca ek yolcu veya kargo nedeni ile a─č─▒rl─▒k artarsa yine yak─▒t harcamam─▒z artaca─č─▒ndan yine ek yak─▒ta ihtiyaç olacakt─▒r. Resim 3 teki tablo bize ne kadar ek yak─▒t almam─▒z gerekti─čini hesaplamam─▒z için bilgi veriyor. Ayn─▒ tablo uçu┼č seviyesi de─či┼čti─činde gerekecek ek yak─▒t miktar─▒n─▒ da belirtiyor.

 

Yak─▒t

Resim 3: Ek a─č─▒rl─▒─ča göre ek yak─▒t miktar─▒.

 

Bütün bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda Kaptan ini┼č saatine göre olabilecek trafik yo─čunlu─čundan dolay─▒ da ek yak─▒t isteyebilir.

Buraya kadar almam─▒z gereken yak─▒t─▒ hesaplam─▒┼č olduk. ┼×imdi yak─▒t─▒ nas─▒l yükleyece─čiz, ona bir bakal─▒m. CENTER TANK ta 453 kg yak─▒tttan fazlas─▒ varsa ana tanklar─▒n dolu olmas─▒ gerekir. Bunu unutmuyoruz. MAIN TANK lar─▒n kapasitesi yuvarlar olarak 3900 kg. Bunu Boeing 737-330 ile Boeing 737-900 modeelerinin isimlerini yanyana koyarak hat─▒rl─▒yoruz. Önce MAIN TANK lar─▒n her birine 3900 kg yüklüyoruz, fark─▒n─▒ CENTER TANK a yüklüyoruz. Bu önemli çünkü baz─▒ yabanc─▒ meydanlarda kanat alt─▒na gidip vanalar─▒ bizzat bizim aç─▒p kapamam─▒z gerekiyor.

Yüklemeyi de yapt─▒ktan sonra uçu┼čta sürekli tanklar─▒m─▒zda kalan yak─▒t─▒ uçu┼č plan─▒m─▒zda kalan yak─▒t ile kar┼č─▒la┼čt─▒rarak gidi┼čat─▒ takip ediyoruz.  

CENTER TANK yak─▒t pompalar─▒n─▒n tazyiki di─čer pompalardan daha fazla oldu─ču için, tüm yak─▒t pompalar─▒ aç─▒k olsa dahi, yak─▒t önce CENTER TANK tan kullan─▒l─▒yor.

Her iki MAIN TANK yak─▒t─▒ aras─▒ndaki miktar fark─▒ 453 kg dan fazla olmamas─▒ gerekir, aksi taktirde sistem IMBALANCE ikaz─▒ verir. Bu durumda CROSS FEED ile tanklar─▒ tekrar dengeye getirebilirsiniz.

Yak─▒t ─▒s─▒ limitleri en so─čuk -43c veya yak─▒t donma ─▒s─▒s+3c, en s─▒cak ise +49c. Bunun önemi yüksek irtifada eksi derecelere yak─▒n gelinebiliyor. Dolay─▒s─▒ ile bu de─čer takip edilmelidir.

Kritik yak─▒t ikazlar─▒ndan biri yak─▒t sisteminden gelir ve Upper Display Unit üzerinde ç─▒kar, uöak havadayken MAIN TANK yak─▒tlar─▒, her biri, 907 kg alt─▒na dü┼čerse FUEL LOW ikaz─▒ verir. ─░kincisi ise FMC taraf─▒ndan hesaplanan yak─▒t─▒n var─▒┼č noktas─▒nda 900 kg alt─▒na dü┼čerse INSUFFICENT FUEL olarak ikaz gelir, bu ikinci ikaz FMC üzerinde görülür.

APU, MAIN TANK 1 den yak─▒t kullan─▒r, kendi yak─▒t pompas─▒ ile beslenebilmesine ra─čmen, APU nun ömrünü uzatmak için bir numaral─▒ pompa devreye konur.

Yak─▒t sistemi ile ilgili smyleyecek daha çok ┼čey var. Bu haftal─▒k bu kadar─▒n─▒ payla┼čaca─č─▒z.

Bir sonraki sorumuzda bulu┼čmak üzere, hepinize iyi hafta sonlar─▒ ve hepinize emniyetli uçu┼člar dilerim.

Comments

Posted by G├Ârkem A├ž─▒kg├Âz  
on February 11, 2013, 5:17 am

YAKIT S─░STEM─░



Yak─▒t sistemi, motorlara ve APU’ya, kanatlarda ve gövdededeki 3 tanktan yak─▒t sa─člar. Kanatlar─▒n hizas─▒nda, iki kanat aras─▒nda, gövdede bulunan tanka ORTA TANK (Center Tank), kanatlarda bulunan yak─▒t tanklar─▒na ise ANA TANK (Main Tank) denir.



FUEL SCHEMATIC







Yak─▒t Beslemesi

Her iki tank da bo┼čalana kadar orta tanktan bas─▒nçl─▒ besleme ile yak─▒t al─▒r. Daha sonra her iki motor da kendi ilgili ana tank─▒ndan yak─▒t al─▒r.(Bulundu─ču taraftaki yak─▒t tank─▒ndan). Yak─▒┼č yönünün do─čru olmas─▒ için ve tanklar aras─▒nda dengesizlik ya┼čanmamas─▒ için, kontrol vanalar─▒ bulunur.



Yak─▒t Pompalar─▒

Her tank, içinden geçen yak─▒tla so─čutulup ya─članan, Alternatif Ak─▒m (AC) ile çal─▒┼čan iki adet yak─▒t pompas─▒ kullan─▒r.  Orta tank, ana tanklardan daha yüksek bas─▒nç üretir. Bu sayede, bütün yak─▒t pompalar─▒ aç─▒kken bile, orta tank yak─▒t─▒ ana tanklardan önce bitirilir. Her tank─▒n bas─▒nc─▒ sensörler ile ayr─▒ ayr─▒ ölçülür. 

Baz─▒ opsiyonel modellerde, her iki orta tank pompas─▒, bas─▒nç azald─▒─č─▒nda, k─▒sa bir gecikme ile, otomatik olarak kapan─▒r.



Vakum Beslemesi

Ana tank bas─▒nc─▒ dü┼čtü─čünde, her iki motor da, kendi ilgili ana tank─▒ndan, yak─▒t pompalar─▒n─▒ bypass eden bir vakum hatt─▒ndan yararlanarak kendine yak─▒t çekebilir. Uçak t─▒rmand─▒kça, çözünmü┼č hava, bas─▒nç fark─▒ndan dolay─▒ yak─▒t tank─▒ndan ç─▒kar. Bu hava, ç─▒k─▒┼č─▒ esnas─▒nda vakum hatt─▒nda birikip yak─▒t ak─▒┼č─▒n─▒ k─▒s─▒tlayabilir.  Böyle bir durumda, yüksek irtifalarda, yak─▒┼č ak─▒┼č─▒ndaki azalmadan dolay─▒,  takatte azalmalar veya motorda flameout (alev uzamas─▒) ya┼čanabilir.  Bu çözünmü┼č hava muhakkak tükenecektir.  Bunun süresi, uça─č─▒n irtifas─▒, yak─▒t─▒n s─▒cakl─▒─č─▒ ve tipine ba─čl─▒ olarak de─či┼čir.



Çapraz Besleme-Cross Feed

Sa─č ve sol ana tanklar, bu valf ile birbirini besleyebilirler. Valve aç─▒ld─▒─č─▒nda, yak─▒t pompalar─▒ çal─▒┼čan tank taraf─▒ndan her iki motora da yak─▒t sa─članabilir. B valfin kullan─▒m─▒ dikkat gerektirir çünkü yak─▒t tanklar─▒ aras─▒nda dengesizli─če sebep olabilir.



Fuel Shutoff Valves – Yak─▒t Kapatma Vanalar─▒

Her motorun shutoff valfleri, motor ile kanat ba─člant─▒s─▒n─▒n bulundu─ču bölümde yer al─▒r. Bu valfler kapat─▒ld─▒─č─▒nda motora giden yak─▒t ak─▒┼č─▒n─▒ keser. Bu valf, herhangi bir yang─▒n ikaz butonu çekildi─činde yada gaz kollar─▒n─▒n alt─▒nda yer alan engine start lever’lar kapat─▒ld─▒─č─▒nda kapan─▒r.



Yak─▒t S─▒cakl─▒─č─▒

Yak─▒t kontrol panelinin üst k─▒sm─▒nda bulunan FUEL TEMP göstergesi, 1 numaral─▒ ana tanktaki sensörden ald─▒─č─▒ bilgi ile, yak─▒t─▒n s─▒cakl─▒─č─▒n─▒ gösterir.



APU Fuel Feed

Yak─▒t pompalar─▒ aç─▒kken, APU için gerekli yak─▒t Sol taraftan sa─član─▒r. E─čer pompalar çal─▒┼čm─▒yorsa yak─▒t  1 numaral─▒ ana tanktan vakumlan─▒r.



Yak─▒t Kapasitesi

No1:    
3915 Kilogram, 1288 Galon,   8630 Pound,   4876 Litre

No2:    3915 Kilogram, 1288 Galon,   8630 Pound,   4876 Litre

Orta: 13066 Kilogram, 4299 Galon, 28803 Pound, 16273 Litre

Topl: 20896 Kilogram, 6875 Galon, 46063 Pound, 26025 Litre



IKAZLAR



 1: Fuel LOW ─░kaz─▒:




  • ─░lgili tanktaki yak─▒t miktar─▒ 2000lb/907 kg dan az ise amber yanar. 2500lb/1134kg a yükseldi─činde söner. (Baz─▒ Opsiyonlarda 1000lb/453kg da ikaz verir, 1250lb/567kg oldu─čunda söner.)



 2: Fuel Configuration (CONFIG) ─░kaz─▒




  • Motorlar çal─▒┼č─▒yorken

  • Orta tank yak─▒t─▒ 1600lb/726kg dan fazla ise  Opsiyon - CONFIG Alert Prior to L/N 1494

  • Her iki orta yak─▒t tank─▒ pompas─▒ da dü┼čük bas─▒nç üretiyor veya hiç bas─▒nç üretmiyorsa Option - CONFIG Alert, L/N 1494 and On]

  • Her iki orta yak─▒t tank─▒ pompas─▒ da OFF konumdaysa





Orta tank yak─▒t göstergesindeki rakamlar AMBER yanar.




  • Motorlar kapat─▒lana kadar

  • Orta  yak─▒t tank miktar─▒ 800lb/363kg alt─▒na inene kadar [Option - CONFIG Alert Prior To L/N 1494]

  • Bir orta tank pompas─▒ gerekli bas─▒nc─▒ üretinceye kadar [Option - CONFIG Alert, L/N 1494 and On]

  • Bir orta tank pompas─▒ ON konuma gelinceye kadar



Yanan amber sönmez.



3: Fuel Imbalance (IMBAL) ─░kaz─▒




  • Ana tanklardaki yak─▒t miktar─▒ 1000lb/453kg dan fazla fark içeriyorsa

  • Daha az yak─▒t içeren tank─▒n göstergesi taraf─▒nda





 AMBER renkte yanar.



                • Uçak Ground Mode ( Yerde iken) yanmaz.



                • Yak─▒z Az (Fuel Low) ─░kaz durumu varsa yanmaz ve Fuel Low ikaz─▒ öncelikli belirir.



                • ─░ki tank aras─▒ndaki fark 200lb/91kg ya inene kadar sönmez.





Limitler



                Yak─▒t Sistemi



                -D50TF2, JP-4 veya Jet B türü yak─▒t kullan─▒m─▒ yasakt─▒r.



                -Maximum tank yak─▒t s─▒cakl─▒─č─▒: 49°C.



                -Uçu┼čta Minimum tank yak─▒t s─▒cakl─▒─č─▒: kullan─▒lan yak─▒t─▒n donma s─▒cakl─▒─č─▒n─▒n 3°C üstü veya -43°C,               ( hangisi daha yüksek ise)



                Yak─▒t Dengesi



                Ana tank 1 ve 2 aras─▒ndaki fark s─▒f─▒r olacak ┼čekilde planlama yap─▒lmal─▒d─▒r.

                Herhangi bir dengesizlik durumunda fark 1000 lbs / 453 kg ‘─▒ geçmemelidir.(Taxi, kalk─▒┼č, uçu┼č, ini┼č; uçu┼čun her faz─▒nda)



                Yak─▒t Yüklemesi



                Orta tank 1000lb/ 453 kg dan fazla yak─▒t içeriyorsa, Ana tank 1 ve 2 full dolu olmal─▒d─▒r.





YAKIT PLANLAMASI

TAXI FUEL

Kalk─▒lan meydan ┼čartlar─▒ da göz önüne al─▒narak, kap─▒dan piste gidip, kal─▒┼čtan hemen öncesine kadar gerekli olan yak─▒tt─▒r. 737 ler için ortalama de─čeri 10 dakikal─▒k bir taxi’de 200kg’d─▒r.



TRIP FUEL 



a) Muhtemel ayr─▒lma rotas─▒ da dikkate al─▒narak, kalk─▒┼č ve düz uçu┼č seviyesine ula┼čmak için gerekli yak─▒t─▒



b)Rota dikkate al─▒narak, Top of Climb noktas─▒ndan Top of Descend’e kadar (Cruise) gerekli yak─▒t c)Muhtemel var─▒┼č rotas─▒ da dikkate al─▒narak, Alçalma Noktas─▒ndan yakla┼čma prosedürünün ba┼člad─▒─č─▒ noktaya kadar gerekli yak─▒t─▒



d)Yakla┼čma yak─▒t─▒ – ortalama 4 dakikal─▒k (normalde 7 dakikal─▒k) yak─▒t─▒



içerir.







CONTINGENCY FUEL sapma yak─▒t─▒ (a veya b den hangisi daha yüksekse)



(a) Trip fuel’in 5% i. Uçu┼č Esnas─▒nda yeni bir planlama yap─▒ld─▒─č─▒nda, geriye kalan uçu┼čun trip yak─▒t─▒n─▒n %5i kadard─▒r. Baz─▒ durumlarda yetki var ise, entroute alternate havalimanlar─▒ var ise, %3 e dü┼čürülebilir.



(b) ISA ┼čartlar─▒nda, var─▒┼č meydan─▒ üzerinde, 1500ft’de 5 dakikal─▒k uçu┼č yak─▒t─▒ kadard─▒r.

 



ALTERNATE FUEL

-MDA/MDH tan yay─▒mlanm─▒┼č pas geçme prosedürünün irtifas─▒na kadar gerekli yak─▒t.

-Alternatif havaliman─▒na Trip yak─▒t─▒



Not: ─░ki Alternatif havaliman─▒ gerekli oldu─ču durumlarda, daha fazla yak─▒t─▒n gerekti─či alternatif meydana göre, alternatif yak─▒t planlamas─▒ yap─▒lmal─▒d─▒r.



FINAL RESERVE FUEL



Alternatif meydanda (alternatif meydan gerekli olmayan durumlarda var─▒┼č meydan─▒nda), ─░ni┼č a─č─▒rl─▒─č─▒nda, bekleme süratinde, 1500ft’de MSL/ISA ┼čartlar─▒nda, Holding’de 30 dakika uçacak ┼čekilde planlanmal─▒d─▒r.





EXTRA FUEL

Kaptan─▒n gerekli gördü─čü ek miktar.



 



JAR-OPS 1.255 Fuel Policy – Madde 2 Gere─či, Uçu┼čun yap─▒laca─č─▒ operasyon ko┼čullar─▒nda



1.       Uça─č─▒n yak─▒t tüketim verileri ( FCOM- Performance Dispatch Bölümünde bulunabilir)



2.       Beklenen a─č─▒rl─▒klar



3.       Beklenen Hava durumlar─▒



4.       ATC prosedürleri ve k─▒s─▒tlamalar─▒



Dikkate al─▒nmal─▒d─▒r.




Reply to this comment
Posted by G├Ârkem A├ž─▒kg├Âz  
on February 24, 2013, 3:40 am

Ali hocam;

Aç─▒klaman─▒zda, ilk foto─črafta, 



FUEL ve ENDURANCE k─▒sm─▒nda



Trip fuel için "0118" ibaresine 118 dakika demi┼čsiniz.



Endurance k─▒sm─▒ dddd (dakika) m─▒ yoksa ss:dd (saat:dakika) ┼čeklinde midir? 

Yani 118 dakika
(2Saate yak─▒n) m─▒ yoksa 01sa18dk m─▒?



Te┼čekkür ederim smiley




Reply to this comment
Posted by Ali Camat  
on February 24, 2013, 10:58 am

Görkem, hakl─▒s─▒n, ssdd olarak veriliyor, süre 01 saat 18 dakika.



Yaz─▒da da gerekli düzeltmeyi yapt─▒m. Dikkatli okudu─čun için te┼čekkür ederim. Bu vesile ile de yan─▒tlar─▒n okundu─čunu görmü┼č oldum.



Hepinize emniyetli uçu┼člar.




Reply to this comment