Gerçek uçuÅŸta sık sık karşılaÅŸtığımız ATC komutlarını aÅŸağıda bulacaksınız. Bu komutlara uymak için ne yaparız.
Bu durumlar gerçekte olduÄŸu gibi sanal ortam içinde geçerli olduÄŸu için pratik adımlar hepimzin hayatını kolaylaÅŸtıracaktır.
ATC Komutları:
- EXPEDITE CLIMB.
- EXPEDITE DESCENT.
- Are you able to cross TOKER intersection at FL300 ?
- Descend and cross BIG at FL200.
- Due to opposite traffic maximum rate of climb.
Bir de eşantiyon soru MAX RATE OF CLIMB ile MAX ANGLE OF CLIMB arasındaki fark nedir, hangisini ne zaman kullanırız ?
Bakalım BONUS puan kime gidecek.
CEVAPLANDI
DeÄŸerli ArkadaÅŸlar,
GeçtiÄŸimiz hafta buluÅŸtuÄŸum, Pegasus Hava Yolları’nda Kaptan olarak görev yapan arkadaşıma bu soruya verilen yanıtları gösterdim, bu kadar kapsamlı yanıtlar geleceÄŸini tahmin etmemiÅŸtim dedi.
Görkem beni ÅŸaşırtmaya devam ediyor. Esasında gerçekleri kabul edip artık ÅŸaşırmamam lazım. Bu hafta BONUS yine Görkem Açıkgöz arkadaşımıza gidiyor. Kendisini gerçekten tebrik ediyorum.
Görkem yanıtları kapsamlı bir ÅŸekilde vermiÅŸ, ben sadece yanıtları toparlayacağım ve birkaç eksiÄŸi tamamlıyacağım.
SORU 1: EXPEDITE CLIMB ve SORU 5: Due to opposite traffic maximum rate of climb
Genelde ATC ya karşı yönden gelen trafik nedeni ile, ya da bir sonraki sektöre devretmeden belli bir irtifaya gelmeniz gerektiÄŸi için size EXPEDITE CLIMB diyebilir, ve bu komutla havada oldukça sık karşılaşırsınız. Bu komutu nasıl yerine getireceÄŸiz:
Birinci metod:
- Select V/S
- Set RATE OF CLIMB 2000 fpm (feet per minute)
Genelde kullanılan metod bu oluyor, hem aşırı bir varyo ile tırmanmıyorsunuz, hem de uçak zaman kaybetmeden tırmanmaya baÅŸlıyor. Bu metodun krikit yönü, sürati dikkatli takip etmeniz gerekmesi.
Ä°kinci metod:
- Select LVL CHG
- Decrease SPEED 10 kts (sürat 300kt gibiyse sürati 280’e çekebilirsiniz)
Bazı Kaptanlarımız, sürat koruması olması ve daha güvenli olması nedeni ile bu metodu tercih ederler. Uçak sürati tutturuncaya kadar yükselme varyosunu arttırır. Süratle oynayarak yükselme varyosunu ayarlayabilirsiniz.
Üçüncü metod (Görkem’in metodu):
- Press SPEED INTERVENTION
- Decrease SPEED 10 kts
Bu metodun avantajı VNAV dan çıkmadan varyoyu arttırmanızı saÄŸlamasıdır.
Ä°ki metod daha var. Bunları açıklamadna önce eÅŸantiyon soruların yanıtlarına bakalım:
MAX RATE OF CLIMB en kısa sürede istediÄŸiniz irtifaya çıkmanızı saÄŸlar. Bir an önce irtifa almanız gerektiÄŸinde kullanılır.
MAX ANGLE OF CLIMB en kısa mesafede istediÄŸiniz irtifaya çıkmanızı saÄŸlar. OBSTACLE CLEARANCE gerektiÄŸinde kullanılır.
Şimdi son iki metoda bakalım.
- FMC den CLB sayfasını seç (Resim 1)
- Normal şartlarda ECON tırmanışta oluyoruz.
- MAX RATE seç ve EXECUTE et.
- Kısa mesafede tırmanmak gerekiyorsa MAX ANGLE seç ve EXECUTE et.
Resim 1: FMC CLB sayfası.
Her durumda verilen irtifaya 1,000 feet kala uçak ikaz verir. EÄŸer tırmanış varyosu 1000 fpm den yÄŸksek ise, V/S de geçip tırmanış varyosunu 1000 fpm olarak seçeriz. Bunun nedeni karşıdan gelebilecek bir trafiÄŸe TCAS alert verdirmemek içindir.
SORU 2: EXPEDITE DESCENT
ATC genelde trafik nedeni ile, bazen de kısa yaklaşma vermeyi planlaması nedeni ile, EXPEDITE DESCENT komutu verebilir.
Bu durumda uyguladığımız metod
- Select LVL CHG
- Increase SPEED 280 kts
Bu metodun tercih edilmesinin nedeni uçağın gaz kollarını FLIGHT IDLE a alması ve yakıt tasarrufu saÄŸlamasıdır. DiÄŸer metodlar da gaz açma durumu olabilir. BildiÄŸiniz gibi yakıt en büyük maaliyet olduÄŸu için en çok tasarrufu buradan yapmaya çalışıyoruz.
SeçtiÄŸimiz sürat ile arzu ettiÄŸimiz alçalma varyosunu yakalayamıyorsak ve süratimiz 300kt altında ise, o zaman varyoyu arttırmak için SPEED BRAKE kullanıyoruz.
SORU 3: Are you able to cross TOKER intersection at FL300 ?
Zaman zaman tırmanışta daha yüksek irtifa istediÄŸimizde ATC daha yüksek irtifa vermeden önce bize belli bir noktada, örneÄŸin TOKER de, belli bir irtifaya ulaÅŸabilirmiyiz diye sorar. Yanıtımız olumsuz olursa, muhtemelen alçak irtifada bir süre tutar ve karşı yön trafiÄŸi geçtikten sonra yükselme izni verir. Dolayısı ile ATC nin sorusuna doÄŸru cevap vermemiz önemlidir. Peki nasıl bileceÄŸiz ?
Öncelikle bu tür isteklere STANDBY diyerek ATC nin beklemesini isteriz. Sonra en kısa sürede yanıtı bulmaya çalışırız.
Her ne kadar hepsaplama metodları varsa da emin olun, özellikle ATC yanıt beklerken kokpit ortamı hesap yapmak için ideal bir ortam deÄŸil. Hesap yapmayı bilmekte fayda var fakat uçağın bilgisayar sistemleri bize kolaylık saÄŸlamak için geliÅŸtirilmiÅŸ. Bizim hedefimiz bu sistemleri kullanmasını öÄŸrenmek.
FMC LEGS sayfasına geçeriz (Resim 2), ilgili WAYPOINT karşısında küçük harflerle yazılı irtifa deÄŸeri o WAYPOINT’u katedeceÄŸimiz irtifa olarak FMC tarafından hesaplanmıştır. Örnek olarak OTT FL230 da kat edilecektir. EÄŸer daha yüksek irtifada geçmemiz gerekiyorsa, o WAYPOINT’un karşısına istediÄŸimiz irtifayı, mesela FL300A girdiÄŸimizde ( A Above demek oluyor), FMC geçilecek irtifaları hesaplar, ve bu irtifaları gerçekleÅŸtirmek mümkün deÄŸilse UNABLE diye mesaj verir. Sizde varyo arttırabilecekseniz onu denersiz, yoksa ATC ye UNABLE dersiniz.
Resim 2: FMC LEGS page
SORU 4: Descend and cross BIG at FL200
Bu komut oldukça sık karşılaÅŸtığımız bir komuttur. FMC LEGS sayfasından BIG karşısına FL200 girersiniz, ve FMC nin mesajlarına bakarsınız. UNABLE mesajı verirse bulunduÄŸunuz mesafeden alçalamayacağınızı görürsünüz ve ATC ye bildirirsiniz.
FMC kabul etse bile sürati ve alçalma varyosunu dikkatli takip etmeniz gerekir. SPEED BRAKE kullanarak alçalmaya yardımcı olmanız gerekebilir.
Verilen irtifaya inebilirmiyiz ? inebilmek için ne kadar bir varyo ile alçalmamız gerekiyor ? sorularının cevabı FMC DES sayfasındadır. Burada konumuz Görkem’in Forum da açtığı konuya baÄŸlanıyor. Resim 3 te FMC DES sayfasını görüyoruz. 2 numarada (LSK R1) LEGS sayfasında girdiÄŸimiz irtifa tahdidini görürüz. 5 Numara da ise
- FPA Flight Path Angle, uçağımızın o anki gerçek alçalma açısı.
- V/B Vertical Bearing, alçalabilmemiz için gereken alçalma açısı.
- V/S Vertical Speed, alçalabilmemiz için gereken alöalma varyosu.
Resim 3: FMC DES page.
Control Panel den FPA seçerseniz PFD üzerinde uçağınızın açısını görebilirsiniz. V/B ve V/S bize gereken deÄŸerler. EÄŸer uçağımızın varyosunu V/S de gördüÄŸümüz deÄŸer kadar yapabilirsek, istediÄŸimiz irtifaya planladığımız yerde alçalmış oluruz. Dolayısı ile bu ekran son derece faydalı ve kullanışlı bir ekrandır.
DES sayfasında gördüÄŸümüz deÄŸerler Resim 4 te verilen alçalma varyosu deÄŸerlerinden daha fazla çıkarsa bu verilen noktaya istenilen irtifada ulaÅŸamayız.
Resim 4: Tipik alçalma varyoları
Sizlere önerim, yanıtları okuduktan sonra, simulatörle bir uçuÅŸ yapıp okuduklarınızı tatbik etmeniz.
Bu haftaki sorumuz da burada tamamlandı. Bir sonraki sorumuzda buluÅŸmak üzere, hepinize iyi hafta sonları ve hepinize emniyetli uçuÅŸlar dilerim.
on March 9, 2013, 2:12 pm
1. EXPEDITE CLIMB.
Tıtmanmayı çabuklaÅŸtır. (Sana verilen tırmanma talimatını öngörülenden zamandan daha önce yapman istendiÄŸinde veya bir gecikmeye sebebiyet veriyor isen)
2. EXPEDITE DESCENT.
Alçalmayı çabuklaÅŸtır. (Sana verilen alçalma talimatını öngörülenden zamandan daha önce yapman istendiÄŸinde veya bir gecikmeye sebebiyet veriyor isen)
3. Are you able to cross TOKER intersection at FL300?
TOKER'i 30000ft. irtifada katedebilir misin? (ATC bizden eÄŸer yapabiliyorsak TOKER'i FL300 da geçmemizi istiyor. Bundan sonraki haraket tarzı kaptanın vereceÄŸi cevaba istinaden olur.)
4. Descend and cross BIG at FL200.
Alçal ve BIG'i 20000ft. te katet. (ATC bizden BIG VOR'ı FL200 da geçmemizi istiyor. Talimatı müteakiben alçalma planlamamızı verilen talimata göre deÄŸiÅŸtiriyoruz.)
5. Due to opposite traffic maximum rate of climb.
Karşı trafik sebebiyle max. varyo ile tırman. ( Burada ATC diÄŸer trafikle yatay ve dikey mesafe ayrımının emniyetsiz olduÄŸunu ve derhal tımanmamız gerektiÄŸini söylüyor. Bizde hemen ikinci bir talimata kadar en yüksek varyo ile tırmanmaya baÅŸlıyoruz.)
Bir de eşantiyon soru MAX RATE OF CLIMB ile MAX ANGLE OF CLIMB arasındaki fark nedir, hangisini ne zaman kullanırız ?
MAX RATE OF CLIMB (maximum varyo) uçağın en kısa zaman içinde yatayda ne kadar mesafe katettiÄŸi önemsenmeksizin tırmanmasıdır. Ä°stenilen irtifaya en kısa zamanda ulaşılmak istenildiÄŸinde kullanılabilir.
MAX ANGLE OF CLIMB (max. tırmanma açısı) Uçağın tırmana bileceÄŸi maximum tırmanış açısı ile tırmanmasıdır. Kalkışta, önümüzde bir mania olduÄŸu zaman kullanılabilir.
(Kesin bilgi değildir, Şahsi yorumlarımdır.)
Reply to this comment