LOG OUT

GOCMEN KUSLAR SINIR TANIMAZ

If fish were in need of the governor's Ieave to swim If birds were in need of government permits to fly WE would be Ieft in a word without birds and without fish.

Bu pasaj Suriyeli ┼čair Nizar Qabbani'nin ┼čiirlerinden al─▒nt─▒d─▒r.

      Bal─▒ks─▒z bir deniz.

      Ku┼člars─▒z bir gökyüzü.

      Kesinlikle bu bir felaket olurdu!

Hareketsiz, özgürlükten ve

Canl─▒l─▒ktan uzak bir dünya.

┼×üphesiz ku┼člar devletlerin izni olmadan

Gökyüzünde uçuyorlar.

Fakat tüm uçaklar uluslar aras─▒ bir Lisansla devletler için uçarlar. Öyleyse Devaml─▒ uçan uçaklarla ku┼člar aras─▒nda Bar─▒┼č─▒ sa─člamak için ne yapmal─▒y─▒z

─░srail Hava Kuvvetleri, ─░s­rail Üniversitesi, Do─čay─▒ Koruma Derne─či bu iki havac─▒ aras─▒nda dostane bir ili┼čki kurmaya çal─▒┼č­maktad─▒r. Kesinlikle hiçbi­rimiz dünyan─▒n kitaps─▒z olama­yaca─č─▒na kani oldu─čumuz  gibi gök­yüzünün ku┼čsuz olaca─č─▒n─▒ dü­┼čünmüyor ve bizim günlük ya┼ča­m─▒m─▒zda uçaklara da gerek yol­culuk gerekse de savunma için ihtiyac─▒m─▒z var. ─░srail'de göçmen ku┼člar─▒n geli┼č zamanlar─▒n─▒, irtifa­lar─▒n─▒, uçu┼č güzergahlar─▒n─▒ ö─č­renmek amac─▒yla bahsedilen 519 kurulu┼č, Yossi Leshemin ba┼čkan­l─▒─č─▒nda 1983'ten itibaren birlikte çal─▒┼čmaya ba┼člad─▒. M─▒s─▒r ile bar─▒­┼č─▒n─▒ takiben ─░srail azalan hava sa­has─▒nda ku┼č çarpmalar─▒ sonucu olu┼čan ciddi hasarlardan çok ac─▒ çekti. E─čitim alan─▒n─▒n daralmas─▒, ku┼člarla çarp─▒┼čma riskini artt─▒r­d─▒. ─░srail 1984'te sonuçlar üze­rinde ara┼čt─▒rmaya ba┼člad─▒. Göç­men ku┼člar─▒n göç yollar─▒n─▒, han­gi irtifada ne zaman bulundukla­r─▒n─▒ eksiksiz olarak haritalar─▒na i┼čledi ve bu bilgilerin bas─▒m─▒n─▒ yaparak, ku┼č-askeri uçak çarp─▒┼č­mas─▒nda kayda de─čer bir azalma sa─člad─▒.

AMERIKA'dan çarp─▒c─▒ baz─▒ rakamlar ve istatistikler ise ┼čöyledir:
-Her y─▒l sivil-askeri havac─▒­l─▒k = 500 milyon dolar  maddi kay─▒p ve 400 pilot ve yolcu ölüyor.
-1995 y─▒l─▒ boyunca dünya çap─▒nda 130 ki┼či ku┼č uçak çar­p─▒┼čmas─▒nda ölmü┼č.
-1990-2001 y─▒llar─▒ aras─▒ y─▒l­l─▒k Amerika'ya ku┼č-uçak çarp─▒┼č­ma maliyeti = 400 milyon dolar.
-2001 y─▒l─▒ boyunca 5700 si­vil, 3100 askeri, ku┼č-uçak çar­p─▒┼čma raporu var (rapor edilme­yen oran %80).
-% 31 su ku┼člar─▒ (kaz, ördek, pelikan vb.), % 29 mart─▒, °l0 17 y─▒rt─▒c─▒ ku┼č toplam % 77 rapor edilen ku┼č-uçak çarp─▒┼čmas─▒ var ki bunlar en büyük hasar─▒ veri­yor (1990-2001 y─▒llar─▒ aras─▒nda).
-12 librelik Kanada kaz─▒ 150 Mph ile uçan uça─ča çarp─▒­yor ve bu 10 feet çap─▒nda hasar yarat─▒yor.
- Amerika'daki ku┼č-uçak çarp─▒┼čmas─▒ndan do─čan kazalar─▒n % 90'─▒ göçmen ku┼člar nedeniyle olu┼čmaktad─▒r.

KU┼× TEDB─░RLER─░

Ortado─ču stratejik olarak üç k─▒tan─▒n kesi┼čti─či bir yerdedir. Bundan dolay─▒, ilkbahar ve son­bahar aylar─▒nda yüzmilyonlarca ku┼čun oldu─ču gibi çok yüksek­lerde uçan baz─▒ böcek türlerinin ço─čunun veya hepsinin ak─▒n et­ti─či bir dar geçittir(AM─░K OVASI-HATAY MEYDANI). Böylesine büyük bir ku┼č yo─čunlu─ču ─░srail Hava Kuvvetleri ve pilotlar─▒ için ciddi bir uçu┼č emniyet sorunu olu┼čturmu┼čtur. ─░srail Hava Kuv­vetleri (IAF), göç eden ku┼člarla çarp─▒┼čma oran─▒n─▒ %76 dü┼čür­mede ba┼čar─▒l─▒ olmu┼č, be┼č y─▒ll─▒k ara┼čt─▒rmaya dayanan yeni uçu┼č düzenlemeleri geli┼čtirmi┼čtir. Krali­yet Ürdün (RJAF) ve Türk Hava Kuvvetleri (TAF) ile yap─▒lan ön­ceki toplant─▒lar─▒ müteakiben her Hava Kuvvetinin bizzat kendi geli┼čtirece─či fakat tek bir enteg­re bölgesel sisteme dayal─▒ bölge­sel bir i┼čbirli─či sistemi olu┼čtu­rulmas─▒ önerilmektedir. Amaç, 1984'ten beri bu sorunlar üze­rinde lAF'ta kazan─▒lm─▒┼č büyük tecrübe birikimini payla┼čmak ve bir ku┼č gözetleme a─č─▒ndan ra­darlardan ve motorize planör uçu┼člar─▒ndan elde edilen ku┼č hareketleri hakk─▒nda bilgi siste­mi geli┼čtirmektir. Yüksek irtifa­da uçan ku┼člara tak─▒lm─▒┼č radyo vericisi sinyallerini yakalayan Argos Uydusu'nun toplad─▒─č─▒ ve­riler bu bilgi sistemi içinde de toplanacakt─▒r. Ünlü bir veri de­polama ┼čirketi olan EMC2, bu dü┼čünceye önderlik etme iste─či­ni çoktan bildirmi┼čtir.

IAF, gerçek zamanl─▒ bir uyar─▒ sistemi geli┼čtirmek üzere bu­günlerde hava ve ku┼č radarlar─▒ sat─▒n alma sürecindedir. Lock­heed Martin radarlar─▒ ve di─čer­leri, bütün ülkeyi bu radarlar­dan olu┼čan bir a─č ile kaplamak için incelenmektedir. Ayn─▒ ra­darlardan olu┼čan bir a─č─▒ di─čer ülkelerde de olu┼čturulmas─▒ öne­rilmektedir. Böylesine bir a─č, Türk Hava Kuvvetlerinin son­baharda RJAF’a, IAF'a, M─▒s─▒r Hava Kuvvetlerine gerçek za­manl─▒ bilgi vermesine olanak sa─člar, ilkbahar göçü esnas─▒nda ise bilgi ters yolla M─▒s─▒r'dan Türkiye'ye aktar─▒l─▒r.

Her bir Hava Kuvvetinin ye­ni bölgesel çal─▒┼čma gruplar─▒ olu┼čturmak ve bölgesel i┼čbirli­─čini art─▒rmaya çal─▒┼čmak üzere yerel üniversiteler, ku┼č ve do─ča gözlem organizasyonlar─▒ ile güçbirli─či yap─▒p, çal─▒┼čmalara ba┼članmas─▒ önerilmektedir.

G─░R─░┼×

─░sra­il'in Afrika, Asya ve Avrupa k─▒ta­lar─▒n─▒n kesi┼čimindeki konumu ilkbahar ve sonbaharda leylek ve pelikan gibi yükseklerde uçan göçmen ku┼člar için ─░srail'i önemli bir geçi┼č yolu yapm─▒┼čt─▒r.

Göçmen ku┼člar iki temel gruba ayr─▒labilir:

Aktif uçanlar ve süzülme yeteneklerini kulla­nanlar (pasif uçu┼č). ─░ki grup aras─▒ndaki fark, ku┼č a─č─▒rla┼čt─▒kça vücut a─č─▒rl─▒─č─▒ ve kanat alan─▒ ara­s─▒ndaki oran─▒n de─či┼čikli─činden kaynaklan─▒r. Vücut a─č─▒rl─▒─č─▒ üç kat─▒na ç─▒karken kanat alan─▒ sa­dece iki kat─▒na ç─▒kar. Dolay─▒s─▒yla ku┼č a─č─▒rla┼čt─▒kça sadece kas gü­cüyle aktif uçu┼čta kald─▒rma olu┼čturmak ku┼č için zorla┼č─▒r. Bir gruptan di─čerine geçi┼č dereceli­dir ve küçük aktif uçan ku┼člarla büyük, a─č─▒rl─▒klar─▒ 15 kg.'a ula┼ča­bilen yükseklerde uçanlar ara­s─▒nda bir oran vard─▒r. Ço─ču ku┼č ilk kategoriye girer. Ötücü ku┼č­lar, uzun bacakl─▒ ku┼člar ve di­─čerleri gibi. Bir seferde saatlerce göç etmek için h─▒zl─▒ kanat vu­ru┼člar─▒ yaparlar. Bu ku┼člar, ayr─▒­ca yolda dinlenmeksizin büyük su bölgelerini (Akdeniz gibi) ve­ya çölleri kat ettikleri için `deniz kat edicileri' olarak adland─▒r─▒l─▒r. ─░yi bilinen örneklerden biri göç için Güney Avrupa, Güney Tür­kiye, Güney Ege yar─▒madas─▒ ve ─░talya'da büyük sürüler halinde toplanan b─▒ld─▒rc─▒nd─▒r. Hava ka­rarmadan, b─▒ld─▒rc─▒nlar Akdeniz'i bir gecede kat etmek üzere hare­ket ederler ve böylece yüzlerce km.'lik uzun dolambaçl─▒ yolu bitirirler Büyük su bölgeleri, Akdeniz, Hazar Denizi veya Karadeniz gi­bi ço─ču yüksek uçan ku┼ča engel­dir. Su üzerinde yükselen hava ak─▒mlar─▒ (termaller) olmad─▒─č─▒ için Asya ve Avrupa'dan geli┼č yolunda onlar─▒n çevresinden geçmek zorunda kal─▒rlar. Sonuç olarak Bat─▒ Avrupa'daki ku┼člar Cebeli Tarik Bo─čaz─▒ üzerinde toplan─▒rlar. Merkezi Avrupa'da­ki yüksek uçan ku┼člar─▒n küçük bir k─▒sm─▒ Akdeniz'i en dar yerle­rinden kat ederler. Kuzey mer­kez ve Do─ču Avrupa'dakilerin ço─ču Bat─▒ Asya ve Kafkasya'da­kilerin büyük bir k─▒smi Akde­niz'i çevreleyen en k─▒sa yolda uçarlar. Türkiye, Lübnan, Ür­dün ve ─░srail üzerinde toplana­rak Afrika'ya giderler. Baz─▒ y─▒rt─▒­c─▒ ku┼člar─▒n Akdeniz'den sak─▒na­rak göç yolunu uzatmalar─▒n─▒n iyi bir nedeni vard─▒r; böyle yapa­rak maksimum enerji tasarrufu sa─člarlar. Leylek ve pelikanlar─▒ da ekleyece─čimiz ço─ču büyük y─▒rt─▒c─▒ ku┼člar a─č─▒rd─▒rlar ve süzü­lü┼če oldukça müsait uzun, geni┼č kanatlar─▒ vard─▒r. Fazla vücut a─č─▒rl─▒klar─▒ndan dolay─▒ bu ku┼člar ötücü ku┼člarda oldu─ču gibi bir seferde devaml─▒ kanat vuru┼čla­r─▒yla günlerce aktif olarak uça­mazlar. Bundan dolay─▒ da bunlar daha çok yükselen hava ak─▒mla­r─▒n─▒ kullanacaklar─▒ yüksek uçu┼č ve süzülme ko┼čullar─▒n─▒n oldu─ču co─črafi bölgelerin üzerindeki uçu┼č rotalar─▒n─▒ kullanmak zo­runda kal─▒rlar. Dolay─▒s─▒yla y─▒rt─▒c─▒ ku┼člar─▒n göçü; bu ku┼člar─▒n mini­mum enerji sarfiyat─▒yla ilerle­melerini sa─člayacak ideal süzül­me ko┼čullar─▒n─▒n geli┼čti─či dar, uzun vadiler, sarp kayal─▒k ve uzun da─č silsilesi üzerinde yo­─čunla┼č─▒r. Uzun geni┼č kanatlar─▒­n─▒n yard─▒m─▒yla yüksek uçan ku┼člar kalkarlar, gökyüzünde neredeyse hareket etmeyen ka­natlar─▒yla hava kütlesinin yük­selmeyi kesti─či irtifaya görün­mez bir eksende dairevi bir yol­la t─▒rman─▒rlar. Bu noktada süzü­lü┼če ba┼člarlar, sonraki termali görerek tespit edene kadar (ya­kin bir termalde yükselen di─čer bir y─▒rt─▒c─▒ veya leylek grubunu bularak veya kanatlar─▒ ve vücut­lar─▒n─▒n hava ak─▒mlar─▒ndaki bü­tün de─či┼čiklikleri olan a┼č─▒r─▒ has­sasiyeti yard─▒m─▒yla) rotada irtifa kaybederler. Pennycuick (1972), yüksek uçan ku┼č olan beyaz leylekle aktif uçan ku┼č, çal─▒ bülbülünün göç stratejisini mukayese etmi┼čtir. Çal─▒┼čmalar─▒ göstermi┼čtir ki leyle─čin aktif uçu┼čtaki ya─č tüketiminin pasif uçu┼čtakine oran─▒ 1/23'tür. Çal─▒ bülbülündeyse oran sadece 1/24'tür. Bu, uçan ku┼člar da pa­sif uçu┼čun büyük önemini aç─▒k­lar. Deniz veya büyük göllerin sahilleri boyunca uzanan da─č silsileleri, yükselen s─▒cak hava ak─▒mlar─▒n─▒n olu┼čmas─▒ için ideal­dir. Dolay─▒s─▒yla Kuzey Afrika'da­ki ana göç yollar─▒, do─ču sahiline paralel olan üç yüksek da─č silsi­lesi boyunca devam eder.

Göçmen y─▒rt─▒c─▒ ku┼člar için ideal rota olarak Ürdün ve ─░sra­il'in avantaj─▒ co─črafi konumun­dand─▒r. Suriye-Afrika Yar─▒─č─▒ bu ülkeler boyunca devam eder, bu ise yükselen termaller için opti­mal ko┼čullar─▒ olu┼čturur, çünkü bu bölge dard─▒r ve yüz metrelere ula┼čan irtifa farklar─▒ fay yüzeyin­de vard─▒r. Darbo─čazlarla kesilen dik kayalar ile yar─▒k boyunca olan yüksek ortalama s─▒cakl─▒klar kombinasyonu, y─▒rt─▒c─▒ ku┼člar ve leylekler için klasik bir göç yolu sa─člar. Lübnan da─člar─▒, Shuf Da­─č─▒, Galilee, Samaria ve Judea Da─člar─▒ hemen hemen sahil hat­t─▒na paraleldir. Bu durum ayn─▒ zamanda yüksek uçan ku┼č göçü­nü kolayla┼čt─▒ran termaller için iyi ko┼čullar─▒ olu┼čturur.

Yukar─▒daki  nedenlerden dolay─▒ aktif göçmen ku┼člar için ┼ču so­nuçlar─▒ ç─▒karabiliriz:

1. Gündüz ve gece boyunca göç ederler.

    2. Çiftle┼čme bölgelerinden k─▒┼člama bölgelerine göç etmek için do─črudan ve oldukça k─▒sa rotalar─▒ kullan─▒rlar.

3. Göç s─▒ras─▒nda büyük kara parçalar─▒ üzerinden geçerler.

   4. Aktif göç, çok fazla enerji gerektirdi─činden ayr─▒lmadan önce ya─č depolarlar.

   5. Geni┼č bir cephe boyunca göç ederler ve sadece tan─▒mlan­m─▒┼č, dar göç yollar─▒na toplan­mazlar.

Pasif olarak göç eden ku┼člarla ilgili olarak da, ┼ču sonuçlara va­rabiliriz:

1. Yaln─▒z gündüz göç ederler.

2. Uygun rüzgar ve termalle­re sahip rotalar─▒ kullanarak göç menzilini artt─▒r─▒lar.

3. Büyük su kütlelerini kat etmekten kaç─▒n─▒rlar.

   4. Pasif uçu┼č, enerji aç─▒s─▒n­dan çok ekonomik oldu─čundan göçten önce ya─č toplamaz ve de­polamazlar.

5. Tan─▒mlanm─▒┼č ve oldukça kararl─▒ yollar boyunca göç ederler. Willis 1985, Bijisma 1987) hem de Yeni Dünya'da (Heintzalman 1986, Kerlinger 1989), son otuz y─▒ll─▒k ku┼č göçü gözlem sonuçla­r─▒ yukar─▒daki sonuçlar─▒ destekle­mektedir. Gözlemlerin hepsi, büyük ku┼č göçlerinin, su kütlesi kat etmekten kaç─▒nma amac─▒yla k─▒y─▒lara yo─čunla┼čt─▒─č─▒n─▒ göster­mektedir.

lsrail'in üç k─▒tan─▒n kesi┼čimin­deki orijinal yeri, onu göçmen ku┼člar için uluslar aras─▒ bir kav­┼čak yapar: yakla┼č─▒k 500 milyon civar─▒nda ku┼č, ─░srail semalar─▒n─▒ sonbaharda Afrika yönünde gü­neye ve sonra ilkbaharda Asya ve Avrupa yönünde kuzeye kat eder. ─░srail'in s─▒n─▒rl─▒ hava sahas─▒ içinde, yo─čunla┼čm─▒┼č dalgalar ha­linde göç eden günde onbinler­ce ve bazen yüzbinlerce ku┼čtan olu┼čan bu büyük kütle, ─░srail Hava Kuvvetleri uçak ve pilotla­r─▒ için ciddi bir uçu┼č emniyet problemi olu┼čturmu┼čtur. Hava Kuv­vetleri'nde 1972-1982 y─▒llar─▒ aras─▒ndaki sava┼č uça─č─▒-ku┼č çar­p─▒┼čmalar─▒ analizi, dört önemli gerçe─či aç─▒─ča ç─▒kard─▒:

1. Bu y─▒llar aras─▒nda yüzlerce ku┼čla çarp─▒┼čma gerçekle┼čmi┼čti.

2. Çarp─▒┼čmalar─▒n büyük bir k─▒sm─▒, göç mevsiminde meyda­na gelmi┼čti: "─░lkbaharda Mart­ May─▒s", "Sonbaharda A─čustos ­Kas─▒m" aylar─▒ aras─▒nda.

3. Uçak kayb─▒ veya ciddi ha­sarla (bir rnilyon dolardan fazla zarar) sonuçlanan, en ciddi ka­zalar─▒n % 74'ü göç mevsiminde vuku bulmu┼čtu.

4. Son on y─▒lda göç eden ku┼č­lar─▒n yol açt─▒─č─▒ kazalar on mil­yonlarca dolara mal olmu┼čtu.

A┼ča─č─▒daki bilgiler, ku┼č-uçak çarp─▒┼čmalar─▒n─▒n tehlikesini vur­gulamaktad─▒r:

1. 450 gram a─č─▒rl─▒─č─▒ndaki bir kuzgun, 80 km./saat h─▒zla giden bir arac─▒n cam─▒na 150 kg.'l─▒k bir kuvvet ile vurur.
2. Ayn─▒ kuzgun, 800 km./saat h─▒zla uçan bir sava┼č uça─č─▒na 15 ton'luk bir kuvvet ile vurur.
3. 900 gram a─č─▒rl─▒─č─▒ndaki bir ku┼č 22 ton'luk bir kuvvet ile vurur.
4. 6 kg. a─č─▒rl─▒─č─▒ndaki bir ku┼č 50 ton'luk bir kuvvet ile vurur.
5. 10 kg. a─č─▒rl─▒─č─▒ndaki bir be­yaz pelikan 100 ton'luk bir kuv­vet ile vurur.
 

Mart 1983'te, yüksek irtifa göç yollar─▒n─▒ ara┼čt─▒rmak için Cessna tipi bir uçak kullanma izni almak amac─▒yla, IAF'─▒n Uçu┼č Emniyet Bölümü ile temas edilmi┼čtir. Hava Kuvvetleri per­soneli ile ilk toplant─▒da, göçmen ku┼člar─▒n yol açt─▒─č─▒ ciddi tehlike anlat─▒ld─▒. Sonuç olarak, ─░srail Hava Kuvvetleri, ─░srail Do─čay─▒ Koruma Derne─či ve TeI Aviv Ür─▒iversitesi ile ortak bir çal─▒┼čma ba┼člat─▒ld─▒. Ku┼č-uçak çarp─▒┼čma riskini azaltmak için sonuçlar─▒ Hava Kuvvetleri uçu┼člar─▒nda uy­gulamada kullan─▒labilecek bir ara┼čt─▒rma yap─▒lmas─▒ planland─▒. Hava Kuwetleri Komutan─▒, o dönemde uçu┼č emniyetine bi­rinci öncelik vermi┼čti.

Bu çal─▒┼čman─▒n amac─▒ ┼ču soru­lara cevap bulmakt─▒:

1. Göç eden ku┼člar─▒n say─▒s─▒ her sene ve her mevsim ayni m─▒?
2. Göç dalgas─▒ ve göç dalgas─▒­n─▒n uzunlu─ču her sene ve her mevsim ayn─▒ m─▒?
3. ─░srail üzerinden geçen göç yollar─▒ (yatay düzlemde) her se­ne ve her mevsim ayn─▒ m─▒?
4. Göç irtifas─▒ ve h─▒z─▒nda dü­zenlilik var m─▒?
5. ─░klimsel ve biyolojik fak­törler sisteme nas─▒l bir de─či┼čik­lik getiriyor?

b. Göç karakteristiklerindeki de─či┼čiklikleri tahmin etmek ve bunlar─▒ ─░srail Hava Kuvvetleri için kullanmak mümkün mü?

Metodlar:

Bu ara┼čt─▒rma için 5 de─či┼čik veri toplama yöntemi kullan─▒ld─▒:

1. Yer Gözetleme A─č─▒ : Ça­I─▒┼čmalar─▒n büyük ço─čunlu─čun­da, göç az say─▒da gözlemciyle 2-3 ana gözetleme noktas─▒ndan izlendi. Bu çal─▒┼čmada ilk kez yer gözlemcileri geni┼č bir sahaya ya­y─▒ld─▒. Birkaç mevsim boyunca ülke çap─▒nda Akdeniz sahilinde 75 km ve Rift vadisine kadar 25 gözetleme noktas─▒ kuruldu. 150'den fazla tecrübeli ku┼č göz­lemcisi 224.000 gözlem saati kaydetti. sistem günümüzde de devaml─▒ çal─▒┼čmaktad─▒r.

2. Hafif Uçak ─░zlemesi : Bu metot ana göç yollar─▒n─▒n ve irti­falar─▒n─▒n belirlenmesinde ve bi­rim zaman ve mesafe ba┼č─▒na sü­rülerin say─▒lmas─▒nda mükem­melli─čini kan─▒tlam─▒┼č ve `zirve' göç günlerinde etkisini ispatla­m─▒┼čt─▒r. Radar─▒n ay─▒rma kabiliye­tini onaylamak için ilave uçu┼č­lar yap─▒lm─▒┼čt─▒r. 29 sorti/83.40 sa­at uçu┼č yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

3. Motorlu Planör : Bu me­tot ayni sürü ile 11.5 saate varan devaml─▒ uçu┼ča; göç rotas─▒, irtifa­s─▒, sürü ilerleme h─▒z─▒, termaller­le t─▒rman─▒┼č ve süzülü┼čün hassas haritalanmas─▒na olanak vermi┼č­tir. 173 sorti, yakla┼č─▒k 720 saat­lik uçu┼č yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu, Ortado­─ču'da motorlu planörün göç ta­kibinde ilk kez kullan─▒l─▒┼č─▒d─▒r.

4. ─░nsans─▒z Uçaklar : Bu metot, sürülerin video kamera ile 150 km. devaml─▒ takibine olanak vermi┼čtir. 19 sorti yap─▒l­m─▒┼čt─▒r. Bu bildi─čimiz kadar─▒yla bir askeri arac─▒n biyolojik bir ara┼čt─▒rma için ilk kullan─▒l─▒┼č─▒d─▒r.

5. Radar : Ben Gurion Ulus­lar Aras─▒ Havaalan─▒ndaki bir ara­ma radar─▒ ( A5RN-8 ) , göç mevsi­minde günün tüm saatlerinde devaml─▒ izlemeyi sa─člad─▒. Shram Company' ye ait bir bulut radar─▒, teknik bir ariza nedeniyle göçü düzenli olarak sadece bir mev­sim izledi. Toplam 8125 saat ra­dar izlemesi yap─▒ld─▒. Bu, Ortado­─ču ve özellikle ─░srail’de radar─▒n göç takibinde ilk kullan─▒l─▒┼č─▒ olup, sistem günümüzde de faal olarak çal─▒┼čmaktad─▒r.

Bu ara┼čt─▒rmadaki istatistik analiz, raptorlar için 9 sonbahar mevsimi, leylekler ve pelikanlar için 4 sonbahar mevsimi üzeri­ne bina edilmi┼čtir. ─░lkbahar gö­çü için ise Eliat'ta raptorlar 6, Bat─▒ Negev'de leylekler 4 y─▒I göz­lenmi┼čtir.

Sonuçlar

Ku┼č Tehlikesi Bulunan Bölgelerin Haritalar─▒n─▒n Ç─▒kar─▒lmas─▒

Toplanan ve analiz edilen ve­rilerden, ku┼člar─▒n yo─čun olarak tercih etti─či yollar─▒ gösteren bir harita çizildi. Sava┼č uçaklar─▒n─▒n ini┼č-kalk─▒┼č haricinde bu yollar─▒ alçak irtifadan katetmeleri ya­sakland─▒. Ara┼čt─▒rma verileri, ço­─ču zaman göç eden ku┼č kütlele­rinin 3000 feet AGL’ye kadar ç─▒kt─▒─č─▒n─▒ gösterdi─činden sava┼č uçaklar─▒na serbest k─▒l─▒nan irtifa buna göre ayarland─▒. Nakliye uçaklar─▒n─▒n k─▒s─▒tlanm─▒┼č bölge­lerde daha az süratle uçmalar─▒ önerildi.

Göç mevsiminin tahmini ba┼člang─▒ç ve biti┼č zamanlar─▒ ha­ritada belirtildi. De─či┼čik cins ku┼člar─▒n de─či┼čik tarihlerde gö­rüldü─čü yerleri göstermek için farkl─▒ renkler kullan─▒ld─▒. Örne­─čin, büyük leylek kütleleri Afro Syrian Rift boyunca güneye A─čustos'ta göç ederken, genel­likle paralel yol boyunca bat─▒ya uçan büyük b─▒ld─▒rc─▒n gibi küçük av ku┼ču dalgas─▒ ancak Eylül ay─▒ ba┼č─▒nda ba┼člar. Harita ayn─▒ za­manda, göç mevsiminde ku┼č planlamas─▒ ve ku┼č çarpmas─▒n─▒n her türlüsü iIe ilgili ayr─▒nt─▒l─▒ bil­giler de içermektedir.

Biri ilkbahar biri de sonbahar göç mevsimi için iki ayr─▒ harita bast─▒r─▒ld─▒ ve BPZ Düzenlemeleri ad─▒ ile bilinen yaz─▒l─▒ uygulama usulleri IAF'n─▒n temel kurallar─▒ aras─▒na girdi. Emirlere göre, gö­ze batmas─▒ ve filolar─▒n brifing odalar─▒na as─▒ld─▒─č─▒nda her pilo­tun fark etmesi için haritalar üs­tün kalite renkli bask─▒lar─▒yla dikkat çekiyordu.

BEN-GURIQN Havaalan─▒nda Ku┼č Gözlem Merkezi Kurmak

Bütün veri kaynaklar─▒ndan  ku┼č hareketleriyle ilgili bütün bilgileri toplayabilecek tek bir  merkez olu┼čturmak ve bu biIgi­leri ihtiyaç duyabilecek tüm IAF i birliklerine gerçek zamanl─▒ da─č─▒tmak üzere, Ben-Gurion Hava-alan─▒n─▒n kontrol kulesinde Ku┼č Gözlem Merkezi kuruldu. Halihaz─▒rda günde 24 saat bir SPNI

çal─▒┼čan─▒ ve biyolo─ču ve 4 IAF radar uzman─▒ taraf─▒ndan çal─▒┼čt─▒r─▒l─▒­yor. Radar ekran─▒ yak─▒n─▒ndaki direkt özeI telefon ve faks hatt─▒ bilginin sorunsuz ve h─▒zl─▒ bir ┼če­kilde aktar─▒lmas─▒n─▒ sa─člar. Girdi­ler; yer gözlemcileri, uçak (mo­torize, planör, sivil ve askeri uçaklar), IAF üsleri, kontrol ku­leleri ve radar kontrol birlikle­rinden olu┼čan a─čdan gelir. Ku┼č Gözlem Merkezi, IAF üslerinin ve yakla┼čma hatlar─▒n─▒n yak─▒nla­r─▒nda uçan, radar─▒n tespit etti─či ku┼č sürüleri hakk─▒ndaki genel bilgiyi bildirir. Ayr─▒ca Ben-Guri­on radar sistemi menzilinin d─▒­┼č─▒ndaki hava kuvvetleri üslerine gerçek zamana yak─▒n olay ikaz─▒ vermek üzere göç sürülerinin h─▒z─▒n─▒ ölçmek için bir usul de geli┼čtirildi. Büyük sürüler at─▒┼č e─čitim sahalar─▒n─▒n üzerinde uçuyorsa, bölgeyi sürü tama­men geçene kadar kapat─▒lmas─▒ için IAF Kontrol Merkezine ger­çek zamanl─▒ ikaz verilir. Göçün yo─čun oldu─ču günlerde, BPZ d─▒­┼č─▒nda bile uçu┼člar─▒ kestirmek için IAF radar kontrol birlikleri­ne ikazlar yap─▒l─▒r. Hava kuvvet­lerinin ini┼č ve kalk─▒┼člar─▒n çok ol­du─ču, en büyük üslerinin baz─▒­lar─▒ BPZ'nin merkezinde oldu─ču için bu gerçek zamanl─▒ bilgi ol­dukça önemlidir.

N─░HA─░ SONUÇLAR

BPZ düzenlemeleri ve gerçek zamanl─▒ uyar─▒ sisteminin uygulanmaya konulmas─▒ndan itibaren göçmen ku┼č-uçak çarp─▒┼čma say─▒lar─▒nda etkileyici bir azalma olmu┼čtur. Uygulaman─▒n ba┼člad─▒─č─▒ I7 y─▒lda IAF, göçmen ku┼č- uçak çarp─▒┼čmas─▒ndan 2 uçak  kaybetti. A─č─▒r hasarl─▒ çarp─▒┼čmalarda % 76'l─▒k bir azalma oldu ve IAF 1984'ten beri yakla┼č─▒k ola­rak 480 milyon $ tasarruf etti.

YERELDEN BÖLGESEL ÇALI┼×MAYA

Politik s─▒n─▒r tan─▒mayan ku┼člar ve emniyet (Örne─čin, göç eden leylek ve kartallar bir günde Ortado─ču’da 3-5 ülkeyi kat edebilirler) güvenli uçu┼člar ve ku┼člardan korunmak, ortak ç─▒kar─▒yla pilotlar ve halklar ara­s─▒nda ili┼čkilerin geli┼čtirilmesin­de ve tecrübeleri aktarmak için etkili bir araç olaca─č─▒na inan─▒l­maktad─▒r.

Uçu┼č kulelerindeki Uçu┼č Kontrol Amirleri (UKA), ku┼č uçu┼č merkezlerinden elde edi­len ku┼č uçu┼č rotalar─▒ bilgisine göre ini┼č-kalk─▒┼č istikametini de­─či┼čtirme ┼čans─▒na sahiptir. Ku┼č göçünün az oldu─ču zamanlarda yakla┼čan ku┼č sürülerini an─▒nda ikaz edebilen güvenilir radarlara ba─čl─▒ olarak alçak irtifa uçu┼člar─▒­na izin verildi.

Baz─▒ günlerde rüzgar yönü ve ┼čiddetindeki etkileyici de─či┼čik­likler oldu─ču için tüm mevsimler süresince ku┼č gözetIeme merkezlerinin i┼čletmesi kritik­tir. Bunlar, örne─čin Kuzeybat─▒l─▒ rüz­garlar─▒ güneyli yapar veya Güneydo─čulu ku┼č sürülerini BPZ'nin d─▒┼č─▒na iter. Bu durumlarda merkez, gerçek zamanl─▒ olarak tüm siste­me an─▒nda uyar─▒ yapar. Ku┼č gö­zetleme merkezleri gerçek za­manl─▒ uyar─▒ sistem çal─▒┼čmalar─▒n─▒ sonbahar göçü için 1 A─čustos ve ilkbahar göçleri için 1 Mart'ta (her iki durumda da beklenen yo─čun göçten 1 hafta önce) ba┼č­lat─▒r. Çal─▒┼čmalar 30 May─▒s'ta {yo­─čun göçlerin normal bitimlerin­den 2 hafta sonra) bitirilir.

Bu çal─▒┼čmalar, bize ku┼č göçü­nü önemli say─▒larda toplanmaya ba┼člamalar─▒ndan itibaren izleme ve BPZ kurallar─▒n─▒ yürürlü─če koymay─▒ gerektirmeyen daha küçük ku┼č sürülerinin varl─▒─č─▒ hakk─▒nda uyar─▒lar elde etmemi­ze imkan sa─člar. Gözetleme se­zonunun son iki haftas─▒ IAF'a rnerkezlerin halen bulunan ve problemlere neden olabilecek küçük (flocks) sürüler hakk─▒n­da sa─člayaca─č─▒ gerçek zamanl─▒ uyar─▒lar─▒ de─čerlendirerek, BPZ' de limitsiz olarak alçak irtifa uçu┼ču yapma ┼čans─▒ verir.

Son on y─▒lda sivil hava trafik­leri askeri kollarda oldu─ču gibi say─▒s─▒ önemli ölçüde artm─▒┼čt─▒r. ┼×imdi Askeri Hava Kuvvetleri gündüz ve gece alçak irtifada uçmakta, birkaç ülkenin at─▒┼č sa­halar─▒n─▒ kullanmaktad─▒r.

Son yirmi y─▒lda askeri ve sivil uçaklain maliyeti iki kat─▒na ç─▒kt─▒. Bu sebepten ku┼č-uçak çar­p─▒┼čmas─▒ potansiyeli de iki kat─▒na ç─▒kt─▒. Geçmi┼č 30 y─▒ldan beri ra­darla yap─▒lan ku┼č göçleri ara┼čt─▒r­malar─▒yla ilgili makaleler yaz─▒l­m─▒┼čt─▒r (1970 Gauthreaux, Ric­hardson 1975, Kerlinger 1989, Bruderer&Liechti 1995, Burma 1995 ve di─čerleri). Uluslar Aras─▒ Ku┼č-Uçak Çarp─▒┼čmalar─▒ Komite­si (IBSC)'nin baz─▒ toplant─▒lar─▒­n─▒n ard─▒ndan radar─▒n ku┼č göç ara┼čt─▒rmalar─▒nda kullan─▒lmas─▒ konusunda yaz─▒l─▒ kaynak ya­y─▒mlanmas─▒ gerekli duruma gel­di. Bruderer (1990) problemleri iyi tespit eden, radarlar ku┼člar─▒n tespitine genel bir bak─▒┼č getiren, de─či┼čik tür radarlar─▒ ve onlar─▒n uygunluklar─▒ ve operasyonel kullan─▒mlar─▒n─▒ özetleyen ayr─▒n­t─▒l─▒ bir buklet yay─▒nland─▒. Mete­oroloji tahminlerindeki ba┼čar─▒ ile ayn─▒ seviyede bölgesel bir network ile ku┼č hareketlerini tahmin etmek amaçlanmaktad─▒r. Hava de─či┼čimlerini tahmin eden networklar─▒ önemli ölçüde son yirmi y─▒lda geli┼čti. Bunlar mete­oroloji radarlar─▒, uydular ve glo­bal bir network temeline daya­n─▒r. ABD hükümeti Federal Avi­ation Administration (FAA), Ulusal Meteoroloji Servisi ve Sa­vunma Bakanl─▒─č─▒n─▒n ortak pro­jesi için WRS-57 radarlar─▒n─▒n yerini alacak 165 NEXRAD (Son jenerasyon doppler rdr) WSR 88 D'lerine yarataca─č─▒ network için 2-7 milyar $ ay─▒rmaya çal─▒┼čmak­tad─▒r. NEXRAD radarlar─▒ ABD'nin tüm havaalanlar─▒na ve meteoroloji istasyonlar─▒na yer­le┼čtirilecektir.

BÖLGESEL KU┼× VE METEOR RADAR NETWORK'U

Radarlar Hava Trafik kontro­lü, uçaklar─▒n kontrolünü ve yönlendirmesini sa─člamak ve askeri amaçlar için geli┼čtirilmi┼č­tir. Radar─▒n en büyük avantaj─▒ yerde skop ba┼č─▒ndaki operatö­rün yüksek irtifadaki ku┼č göçle­rini daha olu┼čumundan itibaren takip edip, izleyebilmesine ola­nak sa─člamas─▒d─▒r. Ara┼čt─▒rmac─▒lar a┼ča─č─▒daki be┼č ana neden için var olan radarlar─▒ geli┼čtirdiler:

1. Askeri amaçlar ve trafik kontrolü,
2. Uçaksavar at─▒┼č kontrolü,
3. Havaalan─▒ yard─▒mc─▒ ve des­tek üniteleri,
4. Meteoroloji radar─▒
5. Deniz radar─▒

Radar─▒n, k─▒sa dönem tahmin ve önemli durumlar─▒n tespitin­de çok etkili bir cihaz oldu─ču kan─▒tlanm─▒┼čt─▒r. Radar çevresin­deki 248 NM (460 km.) ve 60.000 feet (20 km.)'lik bölgeyi 5 dk.l─▒k periyotlarla tarayarak 75 üzerinde görsel form olarak verir. Ek olarak sistem oldukça esnek ve yüksek kapasiteli ola­rak dizayn edilmi┼čtir. Kapasite­deki bu atlama, sistem kaynak­lar─▒n─▒n iyi yönetimine, dikkatli ürün seçimine ve do─čru karar vermeyi sa─člayan h─▒zl─▒ yoruma ihtiyaç duymaktad─▒r. Alden Elektronik ┼×irketi, NWS taraf─▒n­dan NEXRAD bilgi yay─▒l─▒m sistemi (NIDS} sa─člay─▒c─▒s─▒ olarak seçilmi┼čtir. B─▒─▒u servisle ba─člant─▒l─▒ olarak Alden, NEX­RAD radar a─č─▒n─▒ kullanarak bil­gi sa─člayabilen ALRAD II yaz─▒l─▒­m─▒n─▒ geli┼čtirmi┼čtir. Alden Elekt­ronik sayesinde herkes bilgiye tam eri┼čim sa─člayabilmektedir.

Larkin Quine (1988, 1989) geni┼č S-sound pulse doppler ra­darlar─▒nda ku┼č tan─▒mlar─▒ algorit­malar─▒ üzerinde çal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Ra­darlar dar huzmeli yüksek güçlü (1 megawatt) ve {90 dB dinamit menzil) hassasiyetindedir. Diji­tal NEXRAD meteoroloji radar­lar─▒ büyük bilgisayar programla­r─▒yla otomatik i┼čletilmektedir. Fakat zamanda sistem, kötü hava ┼čartlar─▒ d─▒┼č─▒nda özel ku┼č prog­ramlar─▒n─▒ i┼čletme kapasitesine sahip olmu┼čtur. 5-15 dk.'da bir ku┼č bilgisi verme seçene─či olaca­─č─▒ dü┼čünülmektedir. Hesaplama­lar 450 km. mesafeden bir mart─▒­n─▒n görülebilece─čini teorik ola­rak söylemektedir (Tabi ki rnar­t─▒n─▒n bu mesafeden radar hüz­mesine girecek kadar yükselme­si mümkün de─čildir). Song bird ekolar─▒ göç esna─▒inda 100 krn. üzerinde bir alana yay─▒l─▒r.

Ara┼čt─▒rmac─▒lar hava ve ku┼č durumunu ayni anda belirleye­cek olan algoritmalar bulabile­ceklerini dü┼čünmektedir. Ku┼č eko paternlerinin ┼čunlar─▒ kapsa­mas─▒ dü┼čünülmektedir:

  1. Ku┼člar─▒n h─▒z─▒,
  2. Tahmini göç istikameti,
  3. Gün içi uçu┼č periyotlar─▒,
  4. Ku┼člar─▒n co─črafyayla ili┼čkisi,
  5. Kesin eko karakteristikleri. Plan, NEXRAD radarlar─▒ sa­yesinde tüm ABD çap─▒nda çe┼čit­li irtifalarda ku┼č tehlikesi rapor edilebilmesidir. Ne yaz─▒k ki, ku┼č sorunuyla ilgili olarak NEXRAD için program geli┼čtirme durmu┼č ku┼č tespiti için algoritmalar ge­rekli önceli─či alamam─▒┼čt─▒r. Mete­oraloji alan─▒nda kendini ispatla­m─▒┼č olan NEXRAD radarlar─▒n─▒n muazzam ku┼č tespit potansiyeli USAF veya FAA taraf─▒ndan kul­lan─▒lmaya ba┼članacakt─▒r.

Prof. Gauthreaux, USA sahili boyunca 14 NEXRAD radar─▒ ta­raf─▒ndan kaydedilen ku┼č göç du­rumunu 1992'den beri izlemek­tedir. Gauthreaux k─▒tasal a─člar­dan gelen bilgilerinin ayr─▒nt─▒da birbirleriyle uyu┼čmayaca─č─▒ dü­┼čüncesindedir. Do─ču Asya NEX­RAD radar─▒ üretecek bir grup olu┼čturuldu. 14 radar sipari┼č edildi ve gelecek on y─▒lda Do─ču Asya'da geni┼č bir NEXRAD a─č─▒ olu┼čturulaca─č─▒na ┼čüphe yoktur.

10 A─čustos 1995 tarihinde F-15'in ─░srail Ne┼čev Çölü'nde 3 leyle─če çarp─▒p pilotlar─▒n ölme­si ve uça─č─▒n külli hasara u─čra­mas─▒ (50 milyon $ mal olmu┼č­tur) sonras─▒ IAF Genelkurmay─▒ milenyuma gelirken hangi rada­r─▒ alaca─č─▒n─▒ ara┼čt─▒rmaya ba┼čla­m─▒┼čt─▒r. ─░srail'e radarlar─▒n konu┼č­lanmas─▒n─▒ takiben Ortado─ču ül­keleriyle bölgesel radar progra­m─▒ geli┼čtirebilece─či önerilmekte­dir. Uçu┼č emniyeti sorununun bölgesel olarak yerel çözümler­den daha etkili olarak çözümle­nebilece─či de─čerlendirilmekte­dir. Bu bölgesel sistem sayesinde ülkeler arac─▒ gerçek zamanl─▒ ikaz mümkün olmaktad─▒r. Örne─čin; sonbahar göçünde Türki­ye Ürdün'ü, Ürdün ─░srail'i, ─░srail M─▒s─▒r'─▒ sürülerle ilgili olarak uyarabilir. ─░lkbaharda ikazlar tersi olarak gerçekle┼čir. Uydu gözlemlerimiz sayesinde göç eden sürünün Güney M─▒s─▒r'da ba┼člay─▒p, ─░srail ve Lübnan veya Ürdün'ü geçerek günü Suriye'de bitirdi─či bilinmektedir. ─░srail'de yürürlükte olan kapsaml─▒ göç ara┼čt─▒rmas─▒ Ürdün ve Türkiye'ye ve M─▒s─▒r'a geni┼čletilebilir ve ara┼čt─▒rma motorlu planörler, ku┼č göçü a─č─▒ ve radarlar─▒ kapsa­maktad─▒r.

Sonuçlar bölgesel bilgi biriki­mi ve bölgesel gerçek zamanl─▒ ikaz sistemi olu┼čturmaya, ayni zamanda ku┼č kaç─▒nma modeli olu┼čturmaya yard─▒mc─▒ olur. A─č radarlar─▒ ayni zamanda meteoro­loji radar─▒, ku┼člar─▒n nerede izle­nebilece─čini gerçek zamanl─▒ be­lirleyerek eko-turizm için ve e─či­tim arac─▒ olarak kullan─▒labilir.

Hava Meydanlar─▒ndaki Ku┼č-Uçak Kar─▒┼č─▒kl─▒klar─▒:

Bu çok iyi incelenmi┼č bir ko­nudur ve Uluslar Aras─▒ Ku┼č Çar­p─▒┼čma Komitesi bir çok yay─▒n yay─▒mlam─▒┼čt─▒r. Bu a┼čamalar es­nas─▒nda bir yay─▒nda tüm hava kuvvetlerini ilgilendiren konu­lar tart─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. Yeni teknikleri aç─▒─ča ç─▒karan resimlerimiz tüm dünyada dikkate al─▒nmaktad─▒r. 1984 y─▒l─▒nda tüm ku┼č gözlemci­leri a─č─▒, radarlar, motorlu planör uçu┼člar─▒ndan toplanan bilgilerle ku┼č hareketleri bilgi sistemi olu┼čturuldu. Argos uydusuyla, ku┼člara monte edilen radyo ve­ricilerinden toplanan bilgiler yi­ne bu sistemde toplanacakt─▒r. EMC2, önde gelen bilgi depola­ma ┼čirketi, bu fikirle ilgilendi─či­ni bildirmi┼čtir.

IAF gerçek zamanl─▒ ikaz sis­temi geli┼čtirmek için meteorolo­ji ve ku┼č radar─▒ alma a┼čamas─▒n­dad─▒r. Bu radar a─č─▒yla koordine­li çal─▒┼čarak tüm ülkeyi kapla­mak için di─čer radarlar yan─▒nda Lockheed Martin radarlar─▒ ince­lenmektedir. Bu a─č─▒n di─čer ülke­lerde de kurulabilece─či dü┼čü­nülmektedir. Türkiye'de kurula­cak bir a─č sayesinde sonbaharda ─░srail, Ürdün, M─▒s─▒r hava kuv­vetlerine gerçek zamanl─▒ bilgi ak─▒┼č─▒ mümkün olabilecektir. ─░lk­bahardaki göç esnas─▒nda bilgi ak─▒┼č─▒ M─▒s─▒r'dan Türkiye'ye ters olarak i┼čleyecektir.

HAL─░L AÇIKGÖZ
Kpt. Pilot
Pegasus Hv. Yollar─▒

Comments

Posted by Ibrahim Balc─▒   
on March 20, 2016, 4:10 pm
Hocam eme─činize sa─čl─▒k

Reply to this comment