1. GÄ°RÄ°Åž  :
UçuÅŸ (pilotaj) eÄŸitiminde baÅŸarının sırrı öÄŸrenci – öÄŸretmen arasındaki iletiÅŸimin içinde gizlidir. UçuÅŸ EÄŸitimi biliÅŸsel ve psikomotor (devinsel) yönüyle diÄŸer tüm eÄŸitimler ile karşılaÅŸtırıldığında çok zorlu bir eÄŸitim sürecidir. Bu  zorlukların en önemlisi ise; standart eÄŸitim ortamından farklı olarak, uçuÅŸ eÄŸitimi ortamının, büyük çoÄŸunlukla uçak içi ve gökyüzü olmasıdır. ÖÄŸretmen – öÄŸrenci arasında bire bir yapılan bir eÄŸitim olması da pilotaj eÄŸitimini farklı kılan önemli bir özelliktir. UçuÅŸ öÄŸretmeninin uçak bilgisi ve tecrübesinin yanında eÄŸitim formasyonu ve iletiÅŸim becerileri ile de donanımlı olması gerekmektedir.

Pilotaj eÄŸitiminin karakterinden kaynaklanan ve performansı doÄŸrudan etkileyen “uçuÅŸ eÄŸitimde deÄŸiÅŸkenler öÄŸrenci, öÄŸretmen, zaman, yönerge ve uçaktır. Bu deÄŸiÅŸkenlerden, yöneticilerin tek müdahale edebildiÄŸi uçuÅŸ öÄŸretmenleridir. Bu noktadan hareketle uçuÅŸ öÄŸretmenlerinin baÅŸarısı uçuÅŸ eÄŸitimindeki baÅŸarı ile direk iliÅŸkilidir.” Bu deÄŸiÅŸkenlerin pilotaj eÄŸitiminin kalitesini nasıl etkilediÄŸine dair yapılan araÅŸtırmaların sayısı beklenmedik oranda düÅŸüktür. UçuÅŸ öÄŸretmeninin ve dolayısı ile uçuÅŸ eÄŸitiminin hedefi sadece standart bir uçucu yetiÅŸtirmek deÄŸil, “bilgili, kurallara uyan, teçhizatını verimli kullanan ve en önemlisi uzun yaÅŸayacak pilotlar yetiÅŸtirmek” olmalıdır. Bu nedenle uçuÅŸ öÄŸretmenine öÄŸrencisinin baÅŸarısı için büyük görevler düÅŸmektedir.
 
 Hâlihazırda birçok uçuÅŸ öÄŸretmeni bir hava hareketini öÄŸrencisine öÄŸretirken, yıllar önce kendi öÄŸretmeninin kullandığı metodu kullanmaktadır. Bunun nedeni ise, kendisinin o hareketi bu metot ile öÄŸrenip, baÅŸarması ve en doÄŸrusunun bu olduÄŸunu kabul etmesidir. Bununla beraber, belki de ne kendisi ilk eÄŸitimini veren öÄŸretmeni ile nede öÄŸrencisi kendisi ile aynı yetenek, karakter, algılama ve öÄŸrenim hızına sahip deÄŸildir. Farklı yapıdaki kiÅŸiler arasında tek bir metodun kullanılması, farklı eÄŸitim tekniklerinin denenmemesi, öÄŸrenciyi baÅŸarısız duruma düÅŸürebilir. Tecrübeler göstermiÅŸtir ki; bazen aynı öÄŸrenci farklı bir öÄŸretmen ile uçurulduÄŸunda ve kendi öÄŸretmeninin metodundan farklı bir öÄŸretim tekniÄŸi ile karşılaÅŸtığında, anlatılan hava hareketlerini başına sihirli bir sopa deÄŸmiÅŸ gibi anlamaya baÅŸladığı ve baÅŸarılı olduÄŸu

görülmüÅŸtür. BaÅŸarı saÄŸlanır ama zaman kaybı büyüktür. EÄŸitim programlarında aksamalara yol açar. Bu problemin aşılmasını saÄŸlayabilecek diÄŸer bir yol ise, öÄŸrencinin sahip olduÄŸu öÄŸrenme motivasyonudur. Ancak bu ÅŸekilde öÄŸrenci kendisine uygun olmayan bir metot ile anlatılanları anlayabileceÄŸi ÅŸekle dönüÅŸtürecek yollar bulabilir.

Pilotaj eÄŸitimi alan öÄŸrencinin verimliliÄŸi, kendi öÄŸrenim noktalarına dokunabilen bir öÄŸretmen ile karşılaÅŸma olasılığına, yada ÅŸansına baÄŸlıdır. Pilotaj eÄŸitiminde harcanan para, zaman, diÄŸer kaynaklar ve her ÅŸeyden önemlisi o öÄŸrencinin pilot olup olamama kaderi de bu ÅŸansa baÄŸlı olmamalıdır.

 UçuÅŸ öÄŸretmenliÄŸine ilk baÅŸladığım yıllarda benden kıdemli hocaların bu sihirli dokunuÅŸu nasıl yaptıklarını hep merak etmiÅŸtim. Onların tecrübelerini paylaÅŸtığımda her hava hareketini iki-üç deÄŸiÅŸik ÅŸekilde anlatabilecek anlatım repertuarları olduÄŸunu, öÄŸrencilerinin bu anlatımlardan birini mutlaka anladıklarını ve uçuÅŸta baÅŸarılı olduklarını gördüm.

 Uçakta çekmesi gereken G kuvvetini G-suit’indeki ÅŸiÅŸme tazyiki ve uçaktaki titreÅŸimler ile algılayan pilot adayının bedensel-kinestetik zekası yüksek bir mili sporcu olması. Son yaklaÅŸmada “verdim-çektim, verdim-çektim” diye tempo tutan bir pilot adayının Türk Halk MüziÄŸi korosunda darbuka çalması; gibi yaÅŸanmış örnekler beni “Çoklu Zekanın” pilotaj eÄŸitimi içindeki yerini sorgulamaya ve baÄŸdaÅŸtırmaya itti. Yukarıda bahsettiÄŸim sihir, ancak “Çoklu Zeka Kuramı” ile açıklanabilirdi.

2. ÇOKLU ZEKA KURAMI (MULTIPLE INTELLIGENCES THEORY)  :

 Peki nedir bu çoklu zeka? Çoklu Zeka Kuramı , bütün insanların sahip oldukları doÄŸal veya gizli güçleri, potansiyelleri ve yetenekleri bulmayı ve onları geliÅŸtirmeyi vurgulayan bir eÄŸitim felsefesidir. (Saban, 2002). Bu kuramı geliÅŸtiren Gardner (1983, 1999) a göre kiÅŸiler zeka özelliklerine göre 8 ayrı grupta toplanabilirler bunlar;

 a. Sözel-Dil zekası
 b. Mantıksal- Matematiksel zeka
 c. Görsel-Uzaysal zeka
 ç. Bedensel-Kinestetik zeka
 d. Müziksel-Ritmik zeka
 e. Sosyal (kiÅŸilerarası) zeka
 f. Ä°çsel zeka
 g. DoÄŸa zekası dır.

Bu alanda yapılacak bir çalışma ile öÄŸretmen ve öÄŸrencilerin zeka alan/alanları tespit edilmesi optimum zamanda maksimum baÅŸarıyı getirecek ilk adımdır. Bu ÅŸekilde kiÅŸiler arası farklılıkları ortaya çıkacak, farkındalıkları artıracaktır. UçuÅŸ öÄŸretmenlerine sahip oldukları anlatım repertuarını geliÅŸtirmeleri için yol gösterilecektir. Unutmayınız ki; “ÖÄŸrenme özürlü öÄŸrenci yoktur, öÄŸretme özürlü öÄŸretmen vardır.”

Pilotaj eÄŸitiminin başında baÅŸarı, iki adımda gerçekleÅŸtirilebilir. Bunlardan ilki; eÄŸitim dönemi başında yapılacak 15 dakikalık bir envanter (EK-A) ile öÄŸrencinin zeka ve algılama alanı / alanlarının tespit edilmesi ve ardından öÄŸretmenin buna uygun kanaldan daha önce belirlenmiÅŸ anlatım / öÄŸretim ÅŸekli ve yöntemi ile mesajlarını daha etkin bir ÅŸekilde iletmesinin saÄŸlanmasıdır. DiÄŸer adım ise, yetenek ve beceri alanları birbiri ile uyumlu öÄŸretmen-öÄŸrenci ikilisinin eÅŸleÅŸtirilmesinin saÄŸlanmasıdır. Yukarıdaki örneÄŸe dönersek, bedensel ve kinestetik zekası yüksek bir öÄŸrenci ile gene bedensel ve kinestetik zekası yüksek bir uçuÅŸ öÄŸretmeninin  eÅŸleÅŸtirilmesi saÄŸlandığında ÅŸans faktörü ortadan kaldırılacaktır.

Alman asıllı ABD vatandaşı bir nöropisikolog olan Howard GARDNER 1983 yılında “Zihnin Çerçeveleri” (Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligence) isimli çalışmasında insanda mevcut olan yedi çeÅŸit zeka alanını tanımlamıştır. Daha sonra 1999 yılında yayımladığı “Zeka Yeniden Yapılandırıldı” (Intelligance Reframed: Multiple Intelligences for the 21st century) çalışmasında bu yapılanmaya sekizinci alan olarak doÄŸa zekasını eklemiÅŸtir. Gardner son yıllarda dokuzuncu zeka olan VaroluÅŸsal zeka üzerinde çalışmaktadır.

 Ä°nsan zekası çoklu bir ortamdır. Her insanda bu sekiz alandan her biri ayrı ayrı mevcuttur. KiÅŸisel farklılıklar hangisinin yada hangilerinin ön planda olmasından kaynaklanmaktadır.

 Eski eÄŸitim sistemlerinde öÄŸrenciler sayısal ve sözel olarak ikiye ayrılırken ÅŸimdi sekiz ayrı zeka alanından bahsetmekteyiz. Eskiden zeki insanlar standart IQ testleri ile tespit edilirken, ÅŸimdi bu testlerin sadece mantıksal-matematiksel zekayı ölçtüÄŸü, eski zekilik kavramının dar anlamlı olduÄŸu ortaya çıkmıştır. Zeka tek bir faktörle ile açıklanamayacak kadar çok yeteneÄŸi içermektedir. Gardner’a (1983) göre “zeka bir kiÅŸinin bir veya birden fazla kültürde deÄŸer bulan bir ürün ortaya koyabilme kapasitesi, gerçek hayatta karşılaÅŸtığı problemlere etkili ve verimli çözümler üretebilme becerisi ve çözüme kavuÅŸturulması gereken yeni veya karmaşık yapılı problemleri keÅŸfetme yeteneÄŸidir. “

 Zekanın çok yönlü ve çoÄŸul olmasının yanında “Bir bireyin doÄŸuÅŸtan getirdiÄŸi zekası iyileÅŸtirilebilir ve deÄŸiÅŸtirilebilir.” (Silver, Strong ve Perini 2000). ÖrneÄŸin: Bir pilotun 10 yıllık uçuÅŸ tecrübesinin sonunda görsel – uzaysal zekasının müzik – ritim zekasından daha fazla geliÅŸeceÄŸi beklenmektedir. Bunun tam tersi olarak konservatuarda piyano eÄŸitimi alan bir öÄŸrencinin ise müzik – ritim zekası daha fazla geliÅŸecektir.

 Bu çalışma ile birlikte EK-A da verilen “Çoklu Zeka Alanları Envanteri” ni önce kendinize sonra öÄŸrencinize uygulayınız. Unutmayınız ki bu envanter zekayı ölçmez. Sadece kiÅŸide mevcut olan zekanın alanlarını ve bu alanların birbirlerine olan oranlarını ortaya çıkarır. AÅŸağıda çoklu zeka kuramı içindeki zeka alanları, kısa açıklamaları ve bu zeka alanları için pilotaj eÄŸitiminde kullanılması önerilen öÄŸretim stratejiler verilmiÅŸtir;

 a. Sözel - Dil Zekası  :
Dili ve yazıyı etkili kullanabilen bireylerdir. Yabancı dil öÄŸrenmeye ve kullanmaya yatkındırlar. Ä°ÅŸiterek, konuÅŸarak, okuyarak tartışarak ve baÅŸkaları ile karşılıklı iletiÅŸime girerek iyi öÄŸrenirler. Ä°simler yerler, tarihler hakkında iyi bir hafızaya sahiptirler. Okumayı çok severler.
 UçuÅŸ öÄŸretmenin, sözel - dil zekası geliÅŸmiÅŸ bir pilot adayını eÄŸitimde baÅŸarıya götürebilmesi için kullanabileceÄŸi öÄŸretim stratejileri ve bazı örnekler aÅŸağıdaki gibidir;
  (1) Listele  :  Tüm hava hareketini maddeler halinde yazdırın. Ezberlesinler.
  (2)  Formüle et  : 
  (3) Slogan bul  : 
  (4)  Tarif et  :  Tüm hava hareketlerini sözel olarak anlatın.
  (5)  Okut  :  UçuÅŸ ile ilgili kitapları verin, okutun.
  (6)  Görevi hikaye gibi yazdır  :  Hayali uçuÅŸ yapmak yerine yazıya dökmesini isteyin.
   (7) Akronimler kullan  : 

 b. Mantıksal - Matematiksel Zeka  :
Sayılar, bilgisayarlar, sebep - sonuç iliÅŸkileri, mantıklı açıklamalar varsayımlar ve hesaplamalar ilgi alanlarına girer. Olaylarla ilgili çok soru sorarlar. Nesneleri kategorilere ayırmayı veya olayları belli bir mantıksal iliÅŸki içinde düzenlemeyi çok severler yeni ÅŸeyler denemekten zevk alır, soyut düÅŸünebilirler. Zihinsel iÅŸlemleri kolayca yaparlar.
UçuÅŸ öÄŸretmenin, mantıksal - matematiksel zekası geliÅŸmiÅŸ bir pilot adayını eÄŸitimde baÅŸarıya götürebilmesi için kullanabileceÄŸi öÄŸretim stratejileri ve bazı örnekler aÅŸağıdaki gibidir;

  (1) KarşılaÅŸtır  :  Ör: Loop ile yonca yaprağının baÅŸlangıç süratlerinin neden farklı olduÄŸunu karşılaÅŸtırın.
  (2) Sınıfla  :  Ör: Çalışma sahasın içinde sizi ileriye öteleyen hareketler (tono, loop vb.) ile geri döndüren hareketleri (ÅŸandel, immelman vb.) sınıflandırın.
  (3) Çözümle  :  Hata analizi yapın. Ör: Loopun tepe geçiÅŸ süratinin düÅŸük olmasının sebebinin az G çekmesi olduÄŸunu anlatın.
  (4) Hesapla  :  Alet uçuÅŸu formüllerini kullanarak hesaplamalar yapın.
  (5) Dene  : Hareketleri baÅŸka konfigürasyon ve parametrelerde deneyip, karşılaÅŸtırın. Ör: Ä°niÅŸ paterni stall’larını deÄŸiÅŸik flap pozisyonlarında yapın. Yada  ÅŸandeli 15 yerine 20 derece dalışla baÅŸlayın.
  (6)  Problem çöz  :  Ör: DeÄŸiÅŸik yakıt yükleri belirleyerek baÅŸka meydanlara gidip gidemeyeceÄŸini sorun, birlikte çözümleyin.
(7) Hava hareketlerini rakamlar ile tanımla  :  Hava hareketlerinin baÅŸlangıç ve bitiÅŸ parametrelerin yanında ara nirengiler verin. Bunlar sürat, yunuslama, yatış derecesi veya irtifa olabilir.

 c. Görsel - Uzaysal Zeka  :
Åžekiller, renkler, grafikler haritalar, krokiler, çizimler, resimler, desenler, ilgilerini çeker. Çevrelerini objektif olarak gözlemler, algılar ve deÄŸerlendirirler. Ä°yi ÅŸekil çizer, görsel sunular slaytlar filimler ve belgesellerden öÄŸrenirler. Harita, tablo ve diyagramları kolay okurlar. Nesnelerin yerlerini bilirler. Varlıkların görsel imgelerini çok iyi ve net olarak hatırlarlar. Hayal kurmayı severler.
UçuÅŸ eÄŸitmeninin görsel - uzaysal zekası yüksek bir pilot adayını eÄŸitimde baÅŸarıya götürebilmesi için kullanabileceÄŸi öÄŸretim stratejileri aÅŸağıdaki gibidir;
  (1)  Çiz  :  Ör: Tüm hava hareketlerinin yer izini çizin.(GPS çıktısı kullanılabilir.) Son dönüÅŸ için kokpit resmini çizin. (1/3 gökyüzü, 2/3 yer)
  (2)  Demo yap  :  Hava hareketini önce siz yapın. Hiç anlatmayın, sadece izlemesini ve gördüklerini tekrar etmesini isteyin.
  (3) Görsel Ayrıntı hatırlat  : 
  (4)  Hayali uçuÅŸ yaptır  :  Bu tip adaylar için hayali uçuÅŸ çok faydalıdır.
  (5) Maket uçak kullan  :  Görsel yardımcı olarak maket uçak kullanmak, hava hareketlerini bunun üzerinde göstermek çok faydalıdır.

ç. Bedensel - Kinestetik Zeka  :
 Bir ÅŸeyi en iyi yaparak ve yaÅŸayarak öÄŸrenirler. El becerilerinde çok baÅŸarılıdırlar. Bir yada birden fazla spor dalında faaliyet gösterirler. Hareketsiz uzun süre duramazlar. Duygularını vücut dili ile ifade ederler. Taklit yetenekleri vardır. Çevrelerine karşı çok duyarlıdırlar.( sıcaklık, basınç, titreÅŸim, dokunma vb.)
UçuÅŸ öÄŸretmenin, bedensel - kinestetik zekâsı geliÅŸmiÅŸ bir pilot adayını eÄŸitimde baÅŸarıya götürebilmesi için kullanabileceÄŸi öÄŸretim stratejileri ve bazı örnekler aÅŸağıdaki gibidir;
  (1)  Göster  : Havada demo yaparken ellerini ve ayaklarını kumandalara koymasına ve hissetmesine izin verin. UçuÅŸ emniyeti açısından kumandaların beraber olması uygun bir davranış deÄŸildir. Ancak yerde brifing yaparak hangi hareketlerde kumandaların beraber olacağını kesin olarak belirleyin. Veya havada sözlü olarak ikaz edin.
  (2)  Taklit ettir  :  Havada sizi izlemesini ve taklit etmesini isteyin.
  (3)  Ayarla  :  Kumanda tekniÄŸinin ve hassasiyetinin artırılması için fletner kullanımını anlatın. Ör: Bir kağıda kalem ile adını yazdırın, sonra tekrar yazmasını isterken kalemi tutuÄŸu bileÄŸini yukarı doÄŸru çekerek bir kuvvet uygulayın. Ä°ki yazı arasındaki farkı göstererek, kalem ile kumandanın aynı ÅŸekilde etkilendiÄŸini, ağırlık artıkça hassasiyetin kaybolacağını vurgulayın.
  (4)  Yap/Dene  :  Yaparak öÄŸrendiÄŸi için her ÅŸeyi sonuna kadar yapmasına izin verin. Hataların sonuçlarını denesin ve kendisi görsün. Elbette uçuÅŸ emniyetini göz ardı etmeyin.
  (5)  Parçalara ayır  :  Ör: Uçağın hidrolik sistemini anlatmak için, onu bakım hangarına götürüp sökülmüÅŸ sistem parçaları üzerinde açıklamalar yapın. Bunun için ihtisas personelinden yardım isteyin.
  (6)  Bol ödev ver  :  Uzun süre hareketsiz duramadıkları için ders çalışma alışkanlıkları pek yoktur. Bol ödev verin ve takip edin.  Not: Tecrübeler göstermiÅŸtir ki; bedensel – kinestetik zekası yüksek olduÄŸu için parodi ve tiyatro ekibinde yer alan pilot adaylarının birçoÄŸu uçuÅŸ eÄŸitiminde akademik yönden zorluk çekmiÅŸtir.
  (7)  Vücudu üzerindeki etkileri hissetmesini iste  :  Ör: Onun bir hava hareketini anlaması için G kuvveti, G-suit’deki ÅŸiÅŸme tazyiki ve titreÅŸimler çok önemlidir.

 d. Müziksel - Ritmik Zeka  :
KonuÅŸurken veya hareket ederken elleri yada ayakları ile ritim tutar. Farkında olmadan mırıldanır. Åžarkıları ve melodilerini hatırlar. Müzik aleti çalabilir. Çevresel gürültülere duyarlıdır. Müzik dinleyerek çalışmayı sever.
UçuÅŸ öÄŸretmenin, müziksel - ritmik zekası geliÅŸmiÅŸ bir pilot adayını eÄŸitimde baÅŸarıya götürebilmesi için kullanabileceÄŸi öÄŸretim stratejileri ve bazı örnekler aÅŸağıdaki gibidir;
 (1) Åžarkı sözü yaz  : 
 (2)  Ritim tut, ıslık çal  :  Havada ÅŸarkı söyleyerek, mırıldanarak uçmasına müsaade edin. Ä°ÅŸlerin kötü gittiÄŸi durumlarda, onu rahatlatmak için sizde bir ÅŸarkı mırıldanın veya ıslık çalın.
  (3)  Uçağı dinlemesini iste  :  Ör: Uçağın hücum acısı arttıkça titreÅŸimlerdeki deÄŸiÅŸimi hissetmesini isteyin.
  (4)  Uygun çalışma ortamı saÄŸla  :  Müzik dinleyerek ders çalışmasını tavsiye edin.

 e. Sosyal (KiÅŸilerarası) Zeka  :
Sosyal iliÅŸki kurmaktan hoÅŸlanırlar. DoÄŸal bir lider olarak göze çarparlar. Bir ÅŸey anlatmaktan hoÅŸlanırlar. BaÅŸkaları ile ders çalışmayı sever. Empati yeteneÄŸi geliÅŸmiÅŸtir. Bir ÅŸeyi baÅŸkaları ile iÅŸbirliÄŸi yaparak, paylaÅŸarak ve onlara öÄŸreterek öÄŸrenmeyi sever.
UçuÅŸ öÄŸretmenin, sosyal zekası geliÅŸmiÅŸ bir pilot adayını eÄŸitimde baÅŸarıya götürebilmesi için kullanabileceÄŸi öÄŸretim stratejileri ve bazı örnekler aÅŸağıdaki gibidir;
  (1)  Çalışma grubu kur  :  ArkadaÅŸları ile beraber çalışmasını tavsiye edin.
  (2)  Ona anlattır  :  Ona ne anladığını anlattırın.
  (3)  Tartış  :  Farklı fikirlerini sizin ile rahatlıkla tartışabileceÄŸi bir ortam yaratın.
  (4)  Seni anlamasını iste  :  “Benim yerimde olsan ne yapardın” diye sorun.
  (5)  Takım kur  :  Aidiyet duygusu yüksektir. Okul içinde her türlü organizasyonda zevkle görev alabilir.
  (6)  BaÅŸkasına öÄŸretmesini iste  :  Son uçuÅŸunu ve öÄŸrendiklerini arkadaÅŸlarına anlatmasını isteyin.
  (7)  Mesai dışı etkinlik planla  :  Mesai dışında ona zaman ayırıp, sosyal etkinliklerde bulunun.

 f. Ä°çsel zeka  :
Bağımsızlık duygusu güçlüdür. Kendi güçlü ve zayıf yönlerini tanır. Gerçekçi amaçlar oluÅŸturur. Kendini iyi motive eder. Hobileri vardır. Kendi başına çalışmayı tercih eder. Hislerini doÄŸru bir ÅŸekilde dile getirebilir. Hatalarından ve baÅŸarılarından öÄŸrenebilir. BaÅŸkalarına fazla akıl danışmaz. Kendine güveni ve saygısı yüksektir.
UçuÅŸ öÄŸretmenin, içsel zekası geliÅŸmiÅŸ bir pilot adayını eÄŸitimde baÅŸarıya götürebilmesi için kullanabileceÄŸi öÄŸretim stratejileri ve bazı örnekler aÅŸağıdaki gibidir;
  (1)  Bireysel çalıştır  :  Çalışmalarını tek başına yapmasını tavsiye edin.
  (2)  Dinle  :  Onu dinleyin. Neyi anlayıp, anlamadığını sorun.
  (3)  Hedef (amaç belirle  :  EÄŸitim sonunda ulaÅŸmak istediÄŸiniz hedefleri belirleyin.
  (4)  Sessiz kal  :  UçuÅŸ sonu dibrifingde uçuÅŸu kendi başına kritik edebilmesi için ona zaman tanıyın. Sessizce oturup yaptığı hataları bulmasını isteyin.
  (5)  Günlük yazdır  :  Tüm uçuÅŸlarını bir defter tutarak kayıt etmesini, çıkardığı dersleri ve anladıklarını bu deftere yazmasını isteyin.
  (6)  Hayali uçuÅŸ yaptır  :  UçuÅŸa gelmeden bir gün önce o sortiyi hayalinde uçmasını ödev verin.
  (7)  Hatalarını objektif bir ÅŸekilde anlat  :  Bu tip insanlar kendilerini iyi tanıdığı için tüm hatalarını ve iyi yaptığı ÅŸeyleri açıkça anlatın.
  (  Sesini yükseltme  :  EÄŸitim süresince sinirlerinize hakim olun. Agresif tavırlar bu tip insanların daha fazla içine kapanmasına ve iletiÅŸim güçlüklerine sebep olabilir.
  (9)  GeliÅŸimi yavaÅŸ olabilir  :  Kendi doÄŸrularını bulacaktır. Sabırlı olun.

 g. DoÄŸa Zekası  :
 Açık havada olmaktan hoÅŸlanır. Varlıkları sınıflandırmaya meraklıdır. DoÄŸa olaylarına meraklıdır. Evinde evcil hayvan veya bitki besler. Çevre bilinci çok geliÅŸmiÅŸtir.
UçuÅŸ öÄŸretmenin, doÄŸa zekası geliÅŸmiÅŸ bir pilot adayını eÄŸitimde baÅŸarıya götürebilmesi için kullanabileceÄŸi öÄŸretim stratejileri ve bazı örnekler aÅŸağıdaki gibidir;
  (1)  Gözlem yaptır  :  Alan gezileri planlayın. Ör: UçuÅŸ kulesi, bakım hangarı gibi ünitelere götürün.
  (2)  Özgür bırak  :  Baskı altında olmak onları çok mutsuz eder. Serbest çalışma yapmasına müsaade edin. Kontrol mekanizmasının varlığını hissettirmeyin.
  (3)  Çalışma ortamı  :  Kapalı ortamlar yerine açık havada çalışmasını tavsiye edin. Brifing ve dibrifingleri mümkünse bina dışında yapın.

3. ÖRNEKLER  :
Bu bölümde, ele alacağım bir hava hareketlerini genç uçuÅŸ öÄŸretmenleri için dört deÄŸiÅŸik ÅŸekilde anlatarak örnekler vereceÄŸim. Müzik – ritim, sosyal, içsel ve doÄŸa zekası ile uçuÅŸ eÄŸitimini baÄŸdaÅŸtırma zorluÄŸu sebebi ile bu zeka alanlarını içeren örnekler verilmeyecektir. Zeka geniÅŸ tabanlı bir kavram olduÄŸu için muhatap olacağınız her pilot adayında mutlaka, geliÅŸmiÅŸ veya çok geliÅŸmiÅŸ olmak üzere sözel - dilsel, mantıksal - matematiksel, görsel - uzaysal veya bedensel - kinestetik zeka alanlarında bir veya ikisi mevcut olacaktır.
Örnekler, dokuz yıl öÄŸretmenlik yaptığım T-38A uçağı ile ilgili olacaktır. DiÄŸer uçak tiplerindeki öÄŸretmenlerin bu örnekler üzerinde düÅŸünüp diÄŸer öÄŸretmenler ile tecrübelerini paylaÅŸması ile kendi anlatım repertuarlarını geliÅŸtirmesi mümkün olacaktır.

Tembel Sekiz  :
T-38 SHU kitabında tembel sekiz hareketi;
“Tembel-8, devamlı olarak deÄŸiÅŸen parametreler içerisinde hassas kumanda gerektiren yavaÅŸ ve simetrik bir manevradır.
Harekete düz ve ufki uçuÅŸta baÅŸlayın. Herhangi bir istikamette yumuÅŸak bir tırmanış dönüÅŸüne girilerek, 45ï‚° lik dönüÅŸ tamamlandığında yunuslama maksimum deÄŸerine ulaÅŸacak ÅŸekilde ufkun üzerinde bir yay çizin. Bu noktadan sonra burun ufka doÄŸru düÅŸmeye baÅŸlar. 90ï‚° nirengisinde yatış 90°ye ulaÅŸmış ve burun ufku bu ÅŸekilde kesiyor olmalıdır. Burun ufkun altına düÅŸer düÅŸmez yatışı öyle koordineli bir ÅŸekilde almalısınız ki, 135ï‚°lik dönüÅŸ tamamlandığında maksimum burun aÅŸağı yunuslama durumu elde edilsin.
Hareketin ilk yarısını baÅŸlangıç noktasına göre 180ï‚° geriye dönmüÅŸ, kanatlar ufka paralel ve giriÅŸ süratinde tamamlamalısınız. Ä°kinci yaprağı ise aksi taraftan dönüÅŸe girerek baÅŸlayın ve hareketi baÅŸlamış olduÄŸunuz istikamette bitirin. Hareket esnasında önemli olan, hareketin simetrik ve koordineli olmasıdır. Tavsiye edilen gaz kolu ayarı %95 RPM ve baÅŸlangıç sürati 350 KIAS dır.” ÅŸeklinde tanımlanmıştır.
 

Tüm pilot adaylarının yukarıdaki tanımlamayı okumuÅŸ olması ve bilmesi gereklidir. Bunun yanında uçuÅŸ öÄŸretmeninin yapması gereken ilave açıklamalar ve tavsiyeler ÅŸöyle olmalıdır.
 

Sözel – Dilsel  :
Tüm hareketi maddeler halinde yazdırın.
• Gaz kolları %95
• Sürat 350 KIAS
• 90 derece nirengimi aldım
• Yatış çekiÅŸ koordine
• Ä°lk 45 derece maksimum yunuslama
• TitreÅŸimler ile uçağı nirengiye taşı
• 90 derece nirengisinde yatış 90, çekiÅŸe devam. (Tavsiye: sürat 200 KIAS)
• Tekrar 90 derece den nirengi al (180 derece nirengisi)
• TitreÅŸimlere devam
• 135 derece de burun kalktığı kadar düÅŸecek
• Sürati takip ederek 180 derece nirengisine çek
• Ufukta sürat 350KIAS
• Aynısını diÄŸer taraftan tekrar yap.

ÇekiÅŸin yatışa göre fazla olduÄŸunu vurgulamak için “iki çekiÅŸ, bir yatış” ÅŸeklinde bir slogan kullanın. Sözlü olarak defalarca tarif edin. Demo yaparken anlatmayı sürdürün. Hareketi nasıl yaptığını yazdırın. Bu hareketin yavaÅŸ yapılması gerektiÄŸini, bu sebeple adının “tembel” sekiz olduÄŸunu vurgulayın.

Mantıksal – Matematiksel  :
Ä°deal bir tembel sekizde için yatış – çekiÅŸ koordinesi güzel ise 90ï‚° nirengisinde sürat 200 KIAS olur. Bu bir hedef deÄŸil sadece kontrol süratidir. EÄŸer hareketi normalden hızlı yaparsanız ufuk üzerindeki zaman kısalacağından süratiniz düÅŸmeyecek ve 200 KIAS dan fazla olacaktır. Ayrıca yapış hızının yanında burunun ufuk üzerine çıkış ve altına iniÅŸ derecesi de sürati etkileyecektir. Bu yunuslama derecesi 30ï‚°-32ï‚° olmalıdır. Bunu 45ï‚° ve 135ï‚° nirengilerinde yangın lambasının ufuk hattına gelmesi ile kontrol edebilirsiniz. Ä°deal bir tembel sekizde 350 KIAS da kanatlar ufka paralel baÅŸlayıp, 90ï‚° nirengisinde 90ï‚° yatış ile 200 KIAS ile ufuk da olunacağına göre ufuk üzerindeki ve altındaki bölümleri eÅŸit parçalara bölerek ara kontrol noktaları bulabiliriz. Bunlar : 30ï‚° yatış da 300 KIAS, 60ï‚° yatış da 250 KIAS olabilir. (Åžekil 1) Bu yatış derecelerinde ilgili süratleri yakalarsanız hareketi doÄŸru yapıyorsunuz demektir.
  

 Ayrıca bu hareketi %80 RPM ve 300 KIAS da yapmayı da deneyerek enerji deÄŸiÅŸimindeki farklılıkları karşılaÅŸtırabilirsiniz.

Görsel – Uzaysal  :
Tembel sekizin yer izini çizip üzerinde hareketi anlatın. (Åžekil 2) Bu ÅŸekil yardımı ile çalışma sahası içinde ne kadar bir alana (6 NM 4000 – 6000 FEET) ihtiyacınız olduÄŸunu anlatın.
 

Anlatımlarınız esnasında elinizi yada maket uçak kullanın. Bu ÅŸekilde hareketi dışarıdan seyrediyormuÅŸ gibi algılamasını saÄŸlayın. Görsel eÄŸitim videoları kullanın.
Yerdeki anlatımı takiben havada mükemmele yakın bir tembel sekiz yapın. Bunu yaparken anlatım yapmayın. Sadece sizi izlemesini isteyin. Sadece alt ve üst yangın lambalarının ufku kestiÄŸi anları ikaz edin. Daha sonra onun yapmasını isteyin. Yerde bol miktarda hayali uçuÅŸ yapmasını isteyin.

Bedensel – Kinestetik  :
Yerde bu hareketi okuması için ödev verin. Kontrol etmek için soru sorun. Daha sonra sandalyede oturarak, sanki kokpit içinde oturuyormuÅŸ gibi hareketi anlatın. Bu anlatım esnasında başınızı ve vücudunuzu saÄŸa / sola, öne / geriye eÄŸerek yatış ve yunuslama deÄŸiÅŸimlerini hissetmesini saÄŸlayın.
Havada hareketi gösterirken elini lövyenin üzerine koymasını ve ne kadar çekiÅŸ / yatış yaptığınızı hissetmesini isteyin. Ayrıca sürat düÅŸtükçe  uçak üzerindeki titreÅŸimlerin nasıl arttığını takip etmesini söyleyin. Bu titreÅŸimlerin sürat ile iliÅŸkisinin yanında çekiÅŸ azaltılırsa azalacağını ve dönüÅŸ oranının düÅŸeceÄŸini de söyleyin. Sonra sizi taklit etmesini isteyin. EÄŸitimin başında yaptığı hatalara göz yumun. Yatış ve çekiÅŸin deÄŸiÅŸik oranlarda kullanmasının etkilerini görüp, zaman içinde doÄŸruyu kendisi bulacaktır. Unutmayın ki; bedensel – kinestetik öÄŸrencilere hareket serbestisi saÄŸlamalısınız.

4. SONUÇ  :
Sevgili uçuÅŸ öÄŸretmenleri; okumuÅŸ olduÄŸunuz bu çalışmanın sonunda eÄŸitim vereceÄŸiniz pilot adaylarının sekiz deÄŸiÅŸik zeka alanı ve bunların kombinasyonları ile birlikte çok daha fazla deÄŸiÅŸik kiÅŸilik ve algılama tiplerinde olacağı ortadadır. Bu sebeple, iyi bir uçuÅŸ öÄŸretmeni olabilmenin yolu; kendinize çok zengin bir anlatım repertuarı oluÅŸturmaktan geçmektedir.
Bu çalışma ile sizlerin çoklu zeka alanları konusunda farkındalığınızı artıra bildiysem, bu andan itibaren iÅŸ size düÅŸüyor. UçtuÄŸunuz uçak tipi ve görevlere göre anlatımlarınızı tekrar gözden geçirip düzenlemelisiniz. Kendi tecrübeleriniz yanında diÄŸer öÄŸretmenler ile “beyin fırtınası” yaparak, yeni fikirler ortaya atmalı ve kendinizi geliÅŸtirmelisiniz. 
Bir öÄŸretmenin en iyi öÄŸretmeni kendi öÄŸrencisidir. ÖÄŸrencimizi iyi analiz etmeliyiz ve ona uygun metodu kullanabilmeliyiz. Bizler iÅŸimizi iyi yaparsak, uçuÅŸ eÄŸitiminde boÅŸa harcanan zaman azalacak, baÅŸarı artacak ve en önemlisi ülke kaynakları verimli kullanılacaktır.

Tarkan YÜCEL
Eski T-38A UçuÅŸ ÖÄŸretmeni
Pegasus Hv. Yolları Kpt.Plt
      
Kaynaklar

• Büyükanıt,Y. (2 EKÄ°M 2006) Harp Akademileri K.lığı 2006 – 2007 eÄŸitim öÄŸretim yılı açış konuÅŸması.
• Öztürk,A. (Eylül 2006) 2 nci Ana Jet Üs UçuÅŸ EÄŸitim Mrk. K.lığı UçuÅŸ öÄŸretmenlerine hitaben yaptığı konuÅŸma.
• Gardner,H. (1983) Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligence.
• Gardner,H. (1999) Intelligance Reframed: Multiple Intelligences for the 21st century.
• Silver, Strong ve Perini (2000) So Each May Learn.
• Saban,A (2002) Çoklu Zeka Teorisi ve EÄŸitimi.
• Selçuk,Z. Kayalı,H. Okut,L .(2003) Çoklu Zeka Uygulamaları.
• Demirel,Ö (1999) ÖÄŸretme Sanatı: Planlamadan DeÄŸerlendirmeye.