Simulatör kazanan arkadaÅŸlarımızın eÄŸitimi yaklaşıyor. Sistemlere biraz ara verip, bir süreliÄŸine prosedürleri inceleyeceÄŸiz. Konumuz FLIGHT PATTERNS baÅŸlığı altında olacak.

Uçağımız Sabiha Gökçen havalimanında, HOLD SHORT OF RWY 06 konumunda bekliyor, ATC “...CLEAR FOR TAKEOFF... “ komutunu verdi.

Kısaca önemli MCP ve diÄŸer ayarlar nasıl olması gerekir ve ATC komutunu aldıktan sonra ile uçağımız 10,000 ft i katedinceye kadar geçen zaman süresinde neler yapacağız ve göstergeler bize neler gösterecek ?

Bakalım BONUS puan kime gidecek.

CEVAPLANDI

DeÄŸerli ArkadaÅŸlar,

Bu köÅŸe yazılarını öÄŸretici bulduÄŸunuzu umarım, çünkü emin olun ben sizin verdiÄŸiniz yanıtlardan çok ÅŸey öÄŸreniyorum ve sayenizde kitaplara dönüp bildiÄŸimi sandığım konuları tekrar sorgulayarak okuyorum.  

Gökhan arkadaşımız sorumuza güzel yanıtlar vermiÅŸ, Murat arkadaşımız da yanıtları derinleÅŸtirip eklemeler yapmış, her ikisine de teÅŸekkür ediyorum. Görkem arkadaşımız beklediÄŸim türden, Takeoff profilini esas alarak, PF/PM görevlerini açıklayarak, FMA deÄŸerlerini göstererek sorumuzu yanıtlamış. Åžaşırmadım, artık bu bir beklenti olmaya baÅŸladı. Bu hafta BONUS yine Görkem Açıkgöz arkadaşımıza gidiyor. Kendisini tebrik ediyorum. Arzu ettiÄŸini düÅŸündüÄŸüm havacılık kariyerinde kendisine baÅŸarılar diliyorum.

Görkem yanıtları kapsamlı bir ÅŸekilde vermiÅŸ, ben yanıtları toparlayacağım ve Pegasus SOP sine göre eklemeleri paylaÅŸacağım.

Öncelikle üreticinin kullanım önerilerini iyi öÄŸrenmemiz ve uygulmamız gerekiyor. Åžirket SOP leri genelde üreticinin uygulamasına uygun daha kısıtlayıcı uygulamalar oluyor.

Daha ileride uçak hazırlamadan etraflıca bahsedeceÄŸiz. Åžimdilik zaman kazanmak için TAKEOFF konusuna girdik. Uçağımız Sabiha Gökçen havalimanında, HOLD SHORT OF RWY 06 konumunda bekliyor. Önemli MCP ve diÄŸer ayarların ne olduÄŸuna hızlıca bakalım. Bu ayarların tümü TAXI öncesi tamamlanmış oluyor, ÅŸimdi listeleyeceÄŸimiz kesinlikle bir hazırlama iÅŸlemi deÄŸildir.

Önce EFIS CONTROL PANEL ve MCP ye soldan saÄŸa doÄŸru bakalım:

EFIS CONTROL PANEL (Resim 1)

• Minimum olarak Minimum FLAP RETRACTION ALTITUDE, yer artı 800 feet yani LTFJ için 1100 feet girilmiÅŸ olmalı.
• Ben FPV yi kullandığım için açıyorum.
• Altimetre deÄŸeri HPA olarak girilmiÅŸ olması lazım.
• Gökçen kalkışları için VOR lar seçili olması lazım.
• MAP Mode ve 5 veya 10 nm Range seçili olması lazım.

Resim 1: EFIS Control Panel

MCP Panel (Resim 2)

• FD ler seçili ve PF (Pilot Flying) tarafı Master olmalı.
• Gökçen SID si için COURSE lar 060 olarak ayarlı.
• SPEED penceresinde FMC den aldığımız V2 deÄŸeri grili olması lazım.
• VNAV seçili olabilir. Bu konuyu NADP baÅŸlığı altında incelemiÅŸtik.
• HEADING penceresinde kalkış pistimizin istikameti 060 olarak girili olması lazım.
• BANK ANGLE 25.
• ALTITUDE penceresinde cleransımızda bize verilen irtifa girili olması lazım SID de ki deÄŸer 7000 feet.

Sol ve sağ taraflar aynı ayarlarda olması gerekir.

Resim 2: MCP

DiÄŸer ayarlar:

• PFD de V Speeds deÄŸerleri görünüyor.
• Autobrake RTO.
• PF FMC TAKEOFF Page.
• PM FMC LEGS Page.
• FLAPS 1 (ÅŸartlar daha fazlasını gerektirmedikçe genelde 1 Flap la kalkış yapıyoruz, eÄŸitim varsa Flap 5 kullanılıyor, TAKEOFF sayfasındaki ile aynı olması gerekir).
• TRIM FMC TAKEOFF sayfasındaki deÄŸere ayarlanmış.  
• SPEED BRAKES Stowed.
• MFCDU da ENG seçili.
• NAV Radyoları SID ye göre ayarlı, STANDBY frekansı olarak ILS frekansı hazır.
• COMM1 Kule ve STANDBY yaklaÅŸma frekansına ayarlı.
• COMM2 Pegasus Dispatch kanalına yaralı, STANDBY ATIS.
• TRANSPONDER deÄŸeri girili.

Overhead Panel de

• Pressurization panel de CRUISE irtifası ve LAND penceresinde LTFJ Airport irtifası 300 ft girili.
• ENG START SWITCH ler CONT konumunda

Sitemizde yayınlanan CHECKLIST’i uygularsanız herÅŸey vaktinde yapılarak hazır konumuna gelir.

Şimdi TAKEOFF kleransı aldık.

• Kaptan uçağı pist içine doÄŸru hareket ettiriyor ve pist orta çizgisi üzerine getiriyor.
• FO
  • PA den kabini kalkış için uyarıyor.
  • TRANSPONDER TA/RA konumuna alıyor.
  • STROBE and STEADY konumuna alıyor.
• Kaptan BEFORE TAKEOFF CHECKLIST istiyor.
• FO okuyor ve kontrol ediyor.
• Kaptan LANDING LIGHTS ON yapıyor ve TAXI ve TURN OFF LIGHTS OFF yapıyor.
• Kaptan A/T ON konumuna getiriyor.

Bu noktada TAKEOFF ROLL için hazırı oluyoruz.

Bu noktada göreveler PF/PM olarak ayrılıyor. Pegasus usullerinde THRUST LEVERS yani gaz kolları hep Kaptan da oluyor. Diyelim ki FO PF olarak görev yapacak:

Resim 3: Control Stand

• Hazır olunduÄŸunda Kaptan THRUST LEVERS %40 N1 yapıyor ve motorların stabilize olmasını bekliyor.
• Kaptan TOGA düÄŸmesine basıyor (Resim 3 iÅŸaret 3) ve “N1 TOGA YOU HAVE CONTROL” diyor.
• PF “I HAVE CONTROL” diye yanıt veriyor.
• PF “SET TAKEOFF THRUST 99.2%” gibi TAKEOFF sayfasındaki deÄŸeri söylüyor.
• PM motor deÄŸerlerini kontrol edip gerekirse gaz kollarını gerektiÄŸi kadar açıyor.
• PM 80kts diye ikaz ediyor. Bu hem incapacitation için kontrol hem de high sped regime a geçiÅŸ ikazı.
• PF 80 kts diye yanıt veriyor.
• PM V1 ikazı veriyor ve Kaptan ellerini THRUST LEVER den çekiyor.
• PM Vr sürati geldiÄŸinde ROTATE diyor
• PF saniyede 2-3 derece açı ile uçağın burnunu 15 dereceye kadar çekiyor. Size önerim burnu önce 5 dereceye getirin V2 süratini duyunca veya yerden kesilince 15 dereceye devam edin. Bu uygulama ile TAIL STRIKE yapmazsınız.
• PM Positive Rate ikazı veriyor (Altimetre hareketi görülmesi lazım).
• PF Gear UP diyor.
• PM LANDING GEAR LEVER UP konumuna alıyor.
• PM 400 Feet ikazı veriyor.
• PF LNAV seçilmesini istiyor.
• PM LNAV seçiyor.
• PM yaklaÅŸma kanalına geçip ATC ile temas kuruyor.
• PM 1500 feet ikazı veriyor (veya uygulayacağınız prosedüre göre irtifa ikazı yapıyor).
• PF N1 SPEED 220 diyor.
• PM N1 seçiyor (CLIMB thrust) ve SPEED penceresine 220 giriyor.
• PF uçak süratlenince FLAP 1 süratinde FLAPS UP istiyor.
• PM Flap ları UP konumuna alıyor.
• PM FLAPS UP NO LIGHT ikazı veriyor.
• PF VNAV ve AFTER TAKEOFF CHECKLIST diyor.
• PM MCP den VNAV seçiyor (seçili deÄŸilse) ve önce uyguluyor sonra checklisti okuyor.
• PF 10,000 feet irtifaya kadar elle uçuyor (pilotların uçma yetenekleri körelmesin diye bu uygulanıyor).
• PM TEN THOUSAND ikazı veriyor.
• PF TRIM ayarını kontrol edip kendi tarafındaki AUTOPILOT ON yapıyor ve FMA deÄŸerlerini sesli olarak okuyor.
• PF TEN THOUSAND FEET CHECKLIST istiyor.
• PM 10,000 feet checklisti önce uyguluyor sonra okuyor. Onbin feet te
  • ALTIMETER STANDART yapıp cross check yapıyoruz.
  • Kaptan uygun görürse SEAT BELT SIGN OFF.
  • LANDING LIGHTS OFF yapıyoruz ve diÄŸer Checklist adımlarını uyguluyoruz.

Bu prosedür aynen FCOM NORMAL PROCEDURES sayfa NP.21.42 de mevcuttur.

Kalkış rulesi ve yükselme esnasında FMA (FLIGHT MODE ANNUNCIATIONs) da birçok deÄŸiÅŸiklikler oluyor. Bunlar çok önemli ve size AFDS (AUTO FLIGHT DIRECTOR SYSTEM) in ne yapacağını bildiriyor. Resim 4 te kalkışın her safhasında FMA görüntüsünü gösteriyor.

Resim 4: TAKEOFF sırasında FMA değerleri.

84 kt öncesi durmaya karar verirseniz AUTOTHROTTLE OFF yapılması gerekiyor, 84 kt sonrası THR HOLD konumunda olduÄŸu için gaz kolları serbest kalıyor. Bu sürate kadar gaz kolları açılmamışsa PM in açması gerekiyor. Daha sonra 800 feet AGL geçilirken tekrar ARM konumuna geçerek kontrol altına alınıyor.

Bir baÅŸka önemli nokta RTO 90 kt üzerinde devreye giriyor. Yani 90 a ulaÅŸmadan durmaya karar verirseniz MANUAL BRAKING frenleme yapmanız gerekir.  

MCP SPEED penceresine V2 deÄŸeri girdiÄŸinizde sürat penceresinde otomatik olarak beyaz bir iÅŸaretle V2+15 deÄŸeri çıkar (Resim 5 iÅŸaret 3).

Resim 5: PFD Airspeed göstergeleri.

Kalkışı takiben FD V2+20 süratini tutmak üzere yönlendirir. V2 nedir sorusuna gelince wikipedia da geçen tanım ÅŸöyle:

“V2 is Takeoff safety speed. The speed at which the aircraft may safely become airborne with one engine inoperative.”

Özetle unutulmaması gereken husus “MOTOR ARIZASI”. Yani tek motora kaldığınız zaman V2 süratinin altına düÅŸerseniz muhtemelen uçağı düz uçurabilmek için RUDDER yeterli olmayacaktır. VMCA (Minimum Control Speed Air) altına düÅŸeceksiniz ve yükselemiyeceksiniz.

Daha fazla ayrıntı isteyen arkadaÅŸlarımız için FCTM i okumalarını tavsiye ederim.

Bu haftaki sorumuz da burada tamamlandı. Bir sonraki sorumuzda buluÅŸmak üzere, hepinize iyi hafta sonları ve hepinize emniyetli uçuÅŸlar dilerim.